Bu yazı Kürdistan'da ekonomi politik tartışmalarına, siyasal bağlam içerisinden bir okuma önermektedir. Bu bağlamda, ekonomiye dair tartışmanın siyasal stratejiye dair çıktılarına odaklanarak devrimci siyaset sorunsalını irdelemektedir.
PolitikART’ta Agit Özdemir imzasıyla yayımlanan “Sömürgecilik ve Kürt Sermaye Sınıfını Yeniden Düşünmek” metniyle başlayan ve çeşitli veçheleriyle sermaye, Kürdistan ve ekonomik modeller üzerine açımlanan tartışma, Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin önemli bir veçhesini ortaya koymaktadır. Bu tartışma, birçok kavramın tekrar tartışma alanına sokulması ile belirli anlamlarda siyasete dair tartışmalara yeni bir boyut eklenmesi gibi ciddi katkılar sunmuştur. Böylelikle uzun bir süredir görmezden gelinen bir sorun gün yüzüne çıkmaktadır: ezilenler ve onların temsilleri arasındaki çelişkiler.
Bu tartışmaya Halit Güzelsoy kapitalist üretim tarzının (KÜT) verili kabul edilmesi ve pazara dayalı bir ekonominin konsolide olmasına dayanan bir model önerisinin dezavantajlarını vurgulayarak katıldı. Diğer taraftan, Ehmed Pelda bir alternatif ekonomi önerisinin ancak ve ancak bütün ekonomi alanının sermayeye bırakılmaması gerektiğini vurguladı. Ayrıksı bir tartışma olarak, Ramazan Tunç Diyarbakır özelinde kalkınma sorununu krediler ve finans tartışması üzerinden ele almıştı. Bu metin tartışma süresince, klasik anlamıyla ekonomik süreçlere odaklanan tek tartışma olması sebebiyle ayrıksı bir yer tutuyor. Ana hatlarıyla Özdemir’in başlattığı tartışma, belirli bir ekonomik model tartışması çerçevesinde öbeklenmiş durumda.
Bu noktada bu metin, söz konusu tartışmanın siyaset ile ilişkilerini güçlendirmeyi arzulamaktadır. Zira mevcut tartışma, ekonomiden başlayan ancak ekonomiyle siyaset arasındaki ilişkiyi belirli anlamlarda indirgemeci bir biçimde kuran bir niteliktedir. Doğrusu, siyaset ve ekonomi arasında bir paralellik kuran ancak bu paralelliğin siyasal çıktısını onun siyasal bağlamı içinde tartışmayan bir manzara mevcut. Bu noktada, tartışmanın genel gücüne katkı sağlamak amacıyla üç temel müdahale amaçlanmaktadır. Öncelikle metodolojik tartışmaya bir müdahaleyle ekonomi-siyaset ilişkisinin ayakları üzerine oturtulması, bunu takip edecek şekilde siyasete dair tartışmaların güçlendirilmesi ve son noktada ise esasen komün tartışmasının şimdiye kadarki korporatist okumasına bir müdahale gerçekleştirilecektir.
Metodolojik sınırlar
Esasen tartışmanın siyasal gücü, onun bazı metodolojik tartışmalarını gölgelemeye yetecek düzeyde önemli. Ancak bazı metodolojik farklılıklar doğrudan siyasal stratejiye dair sonuçlar üretebildiğinden, bu noktada kısaca değinmekte fayda vardır. Özdemir’in yazısıyla başlayan ekonomiye dair tartışma, bir istisna hariç, temel bir varsayımdan yola çıkmaktadır: Kuzey Kürdistan ekonomisi, Türkiye’nin siyasal sınırlarıyla sınırlanmış ama Türkiye’nin ekonomik yapısından ayrı, kendi başına bir kompozisyon oluşturmaktadır. Tartışmanın yer yer Kürt sermayedarlar, yer yer de Kürdistan sermayesi şeklinde belirlemeler üzerinden ilerlemesi bu metodolojik sorundan dolayı ortaya çıkmaktadır. Bu noktada soyutlama, ayrı ve özgün bir ekonomik yapı içerisindeki pozisyon-alışları içermektedir. Şüphesiz Kuzey Kürdistan’daki ekonomik yapı, sömürgeciliğin de etkisiyle özgündür, ancak bu ekonomik yapının Türkiye’nin ekonomik yapısından yalıtık olduğunu iddia etmek birkaç açıdan mümkün değildir. Örneğin, Pelda’nın yerinde bir şekilde vurguladığı gibi, siyasi partilerden kaynaklı zenginleşme doğrudan devlet kaynaklı zenginleşmeye, yani Kuzey Kürdistan’da devlete yaslanan ekonomik aktiviteye ve dolayısıyla da Türkiye’nin ekonomik yapısıyla açık bir eklemlenmeye işaret etmektedir. Diğer taraftan, belediye bütçeleri yine bu kategoride değerlendirilebilir. Ancak en temelde sermaye yatırımları herhangi bir engelle karşılaşmadan Türkiye siyasal sınırları içinde serbestçe dolaşabilmekte, banka kredileriyle serbestçe ilişkilenebilmekte ve elbette bariz bir akışkanlık içinde birbiriyle kesişmektedir.
Diğer taraftan Kürt emekçi sınıfları Türkiye’nin dört bir yanında yaşamakta ve dolayısıyla sömürü süreçlerinin parçası olmaktadır. Bunda yalnızca mevsimlik göç ve geçici çalışma değil ama aynı zamanda Cumhuriyet’in kuruluşundan bu yana zorunlu göçlerle başka şehirlere yerleşmiş, oradaki sömürü çarklarına eklemlenmiş geniş bir nüfustan bahsetmek mümkün. Dolayısıyla ne Kürt ulusu soyutlaması ne de Kuzey Kürdistan’ın coğrafi soyutlaması, yalıtık bir ekonomik-siyasi yapı sunmamaktadır. Her açıdan Kuzey Kürdistan’da konuşlanan sermayedarlar, genel anlamıyla Türkiye toplumsal formasyonunun burjuva siyasal stratejisi içerisinde konumlanmaktadır. Özdemir yazısında devletle ilişkiler üzerinden bu tartışmaya değindiyse de metodolojisini Kuzey Kürdistan’ın ayrı bir ekonomik yapı olması üzerinden inşa etmektedir.
Diğer taraftan güçlü eleştirileriyle birlikte Pelda, Kürdistan’ın sömürücü olmayan sınıflarının ekonomik inisiyatiflere yaslanarak kuracağı ittifakların, tekrar Kürdistan özelinde bir sonuç üreteceği varsayımına dayanmaktadır. Ancak bu tarz girişimlerin tamamının fonlanması sorununun doğrudan Türkiye'nin ekonomik yapısıyla ilişkide olduğunu, bu bağlamda da Kürdistan’daki “sınıfsal yarılmanın” yalnızca Kürtler arası bir sınıf pozisyonu olmadığını, aksine devlet dolayımından geçen bir burjuva stratejisinin başkaca emekçi sınıflar üzerindeki doğrudan mücadelesi olduğu gerçeğini es geçmektedir.
Dolayısıyla bütün bu tartışmanın temel metodolojik sorunu, dayanılan temel soyutlamanın ayaklarının yere basmamasıdır. Kürt burjuvazisi yahut Kürdistan burjuvazisi diye ayrı-yalıtık bir varlık, ancak onun egemen bir ulus içinde egemen bir sınıf olarak örgütlenmesi şartıyla varlık kazanabilir. Ancak verili durum, başka bir toplumsal formasyonda Kürt sermayedarların Türkiye’deki mevcut devlet aygıtıyla şu veya bu şekilde ilişkilenerek, bu genel burjuva stratejinin parçası olması şeklinde ortaya çıkmaktadır.
Buna karşın, elbette kişilerin Kürt olmasının bir başka çıktısı mevcuttur. Yıllara yayılan Kürdistan ulusal kurtuluş mücadelesi, Kürdistan ve Kürtlerin yaşadığı coğrafyalarda başka bir siyasal etki üretmiştir. Bu etki Kürdistan Özgürlük Mücadelesi’nin belirli bir siyasal toplumda hegemonya sorusunu sürekli güncel tutmasına ve Kürt sermayedarların da bu siyasal hegemonya sorununa duyarsız kalmamasına yol açmıştır. Daha açık bir ifadeyle, Kürdistan’da yaşayan bir Kürt sermayedar, KÖH’ün siyasal hegemonyasıyla paralel yahut onu içeriden dönüştüren ya da onu doğrudan karşısına alan bir strateji izlemeden tutarlı bir varlık oluşturamamaktadır. Bu üç tarz, Özdemir’in yazısındaki ayrımların temel kaynağıdır. Sınıf mücadelesi yalnızca kimin cebine kaç para girdiği değil, günün sonunda hangi sınıfın egemen sınıf olarak örgütlendiği ve başkaca sınıfların siyasal kudretlerinin dağıtılması olduğu müddetçe, elbette siyasal konjonktür sorusu her zaman sermayedarları rahatsız eden bir soru olmaya devam edecektir.
Dolayısıyla bu metodoloji sorunu ancak şu yönde belirli bir dönüşüm gösterebilir: KÖH’ün şu veya bu şekilde siyasal yahut ideolojik hegemonya kurabildiği alanlarda Kürt sermayedarlar iki yolla kendi stratejilerini kurmaktadır. Birincisi, KÖH çizgisiyle doğrudan çatışmayan ancak onun alanları içinde siyasetin altını oyacak şekilde örgütlenen bir strateji. İkincisi ise, hepimizin aşina olduğu, doğrudan devlete yaslanan ve açık çatışmayı göze alan strateji. Her iki strateji de elbette sermayedarların konumları açısından avantajları ve dezavantajları olan stratejilerdir. Ancak her sermayedar, günün sonunda kârlı satışın en yüksek kâr anlamına gelmediğini bildiğinden, kendisini bu sürece göre şekillendirmektedir.
Sermaye sınıfını sırf sermayedar olmalarından dolayı suçlamak yerine, bu örgütsel yapının nasıl bu strateji tarafından öğütülebildiği sorusunu sormak zorundayız. Kürt yoksullarını siyasetten dışlayan, yeni strateji üretemeyen yapı, alanı sermaye lehine eğiyor.
Bu tartışma bize bir başka tartışmanın daha kapısını açar: siyasal-ideolojik hegemonya nerede kurulur ve burada mücadeleler nasıl gerçekleşir? KÖH açısından bu soru, genişleyebildiği kadar ideolojik aygıtlar içinde genişlemeyi, bunlara yaslanarak ancak bunlara indirgenmeden geniş bir siyasal hegemonya kurmayı içermekteydi. Bu cihette KÖH, belediyeler, meslek örgütleri, sendikalar, yerel örgütler ve STK’lar aracılığıyla bir siyasal hegemonyayı adım adım Kürdistan’da inşa etti. Bu süreç aslında KÖH’ün var olan ideolojik hegemonyasının belirli siyasal ve ideolojik aygıtlar içinde bedenlenmesiydi. Bu hegemonya yalnız bu aygıtlarda başlayıp biten bir hegemonya değildi, aksine KÖH’ün siyasal varlığı geniş bir kitle hareketine ve bu hareketin diri reflekslerine dayanıyordu. Bunlar aracılığıyla bu hegemonya kuruldu ve belirli gerilemelerle birlikte bu aygıtlar üzerinden bugüne kadar sürdü.
Ancak KÖH’ün siyasal ve ideolojik hegemonyası, Özdemir’in metninde sıklıkla görüldüğü gibi, devlet hegemonyasıyla henüz eşit düzeyde değildir. Bu sebeple bu hegemonya devletin sürekli basıncıyla ve müdahalesiyle gerçekleşmektedir. Tam da bu noktada Kürt sermayedarlar açısından hangi pozisyonu tutmaları gerektiği konusunda bir ayrım yaratmaktadır. Örneğin AKP ve devletle doğrudan ilişkili sermayedarlar, uzun süren kayyum siyaseti boyunca pozisyonlarını korumayı bildiler. Ancak bunu belirli bir ideolojik kayıp pahasına gerçekleştirebildiler. Çünkü kayyum siyaseti Kürt toplumu içinde ciddi bir muhalefet kazandı. Bunu telafi etmenin ekonomik ve siyasal yollarını arayacaklarına kesin gözüyle bakabilsek de onlar açısından kârlı strateji devlete yaslanmaktı. DTSO’da pozisyon kaybetseler de genel bir devlet stratejisi içinde karlı pozisyonlar elde ettiler. Diğer taraftan bir başka sermaye grubu ise Diyarbakır’a çeşitli biçimlerde katkı sunduğunu ve KÖH siyasetinin çerçevesindeki süreçleri desteklediğini iddia eden bir pozisyon tutarak, bu ideolojik hegemonyanın altında hareket etmeyi uygun gördü. Amedspor yatırımları, meslek odalarında hegemonya ve günün sonunda bu dolayım üzerinden siyasal aygıtlar içinde hegemonya kurmayı amaçladılar. Özdemir’in dikkat çektiği ancak işaret etmekte zayıf kaldığı nokta tam da burasıdır: Bu sermayedar gruplar, doğrudan ekonomik gücün siyasal güç çıktısı yaratmayacağını bildiklerinden, belirli bir siyasal strateji de izleyerek, örneğin Diyarbakır’ın siyasal aygıtları—meslek odaları, sermaye birlikleri ve ideolojik olarak önemli olan Amedspor ile STK’lar —üzerinden kendi pozisyonlarını DEM Parti’nin görmezden gelemeyeceği şekilde genişletti. Şimdi alçakgönüllülükle siyasete dair bir özlemleri olmadığını söylemeleri, kendi kişisel kariyerlerine dair belirli bir stratejinin parçası olarak da düşünülebilir.
Ancak not etmek gerekir ki bu aygıtlar içerisinden sürdürülen bir strateji, alçakgönüllü bir “yardımseverlik” süreci değil, bu aygıtlara dayanarak hegemonyanın dönüştürülmesi süreci olarak okunmalıdır. Bir sermayedarın kişisel olarak siyasete dair bir özleminin olmaması bu konudan bağımsızdır. Ancak bu, başka bir metodolojik sorunu ortaya çıkarır: süregiden tartışma, ekonomik güç ile siyasal güç arasında doğrudan bir aktarım mekanizması kurmaktadır. Yani, sermayedar sadece sermayedar olmaklığıyla bir siyasal güç elde etmektedir bu okumada. Ancak, bildiğimiz üzere ekonomik güç doğrudan aynı kavramlar ve etkilerle siyasal güce aktarılamaz. Bu aktarım ancak sermayedar ve onun genel stratejisiyle ilişkilenen siyasetçi aktör arasındaki belirli bir süreçtir. Yani, sermayedar yalnızca elindeki parayla aygıtları ele geçiremez, aynı zamanda DEM Parti’nin yıllara yayılan kapalı ve dar burjuva siyaset anlayışı, bu gücün doğrudan DEM Parti içinde alan bulmasına da yol açmaktadır. Zira bu grupların belirli bir siyasa içinde konumlanması yalnızca bir oldubitti değil, aksine karşılıklı bir çıkar birlikteliği meselesini içerir. Daha açık bir ifadeyle, burada DEM Parti olarak ifade edilen daha geniş anlamıyla Kürt siyasetindeki gidimli konumlanışlar yalnızca kurumsal olarak DEM Parti’nin değil, geniş anlamıyla Kürt siyasetinin bir meselesidir.
Dolayısıyla eğer tartışma bu sermaye gruplarının siyasal alanda kazandığı güç üzerineyse, sermaye sınıfını sırf sermayedar olmalarından dolayı suçlamak yerine bu örgütsel yapının nasıl bu strateji tarafından öğütülebildiği sorusunu sormak zorunda kalırız. Yani, siyasal süreçleri bu yönde açan, Kürt yoksullarını siyasal strateji tartışmasından dışlayan, onların örgütsel temsillerini devletin ezdiği bir ortamda yeni stratejiler üretemeyen ve böylelikle bu alanın siyasete müdahale edecek kaynakları bulunan sermaye lehine eğilmesini sağlayan şey yalnızca bir kişinin banka hesabı mıdır?
Tartışma boyunca devrimin çalınması olarak tartışılan ancak daha uygun bir ifadeyle bir devrimci süreç içerisindeki siyasal hegemonyanın yer değiştirmesi meselesi, gerçekten de bu sürecin bam telidir. Zira KÖH uzunca bir süre halk sınıflarının aktif desteği ve siyaseti şekillendirmesi üzerinden varlığını sürdürmüştü. Bu siyaset, belirli siyasal aygıtlar aracılığıyla hegemonyasını bedenleştirirken birtakım ayrımlarla yüz yüze geldi. Her türden siyasal aygıtta bedenleşme süreci hareketin o güne kadar var olan iç kompozisyonunda dönüşümler yaratmaktadır. Bunun güçlü bir örneği, tekrar Diyarbakır örneği üzerinden ilk çözüm süreci boyunca gelişen genç aktivizminin çatallanması olmuştu. Bir yanda YDG-H’ta temsil olunan militan sokak siyaseti diğer yanda mantar gibi artan STK’lar ve STK’cılığa dayalı orta sınıf siyasal aktivizm. Dolayısıyla her türden bedenlenme, kendi içinde başka tartışmaları ve konum alışları da içererek genişlemektedir. Bu da siyasal hegemonya tartışmasının alan değiştirmesi ve dolayısıyla da yeni stratejileri yürürlüğe koyması demektir.
Bu bağlamda KÖH’ün siyasal aygıtlar (merkezi idareye bağlı olanlar hariç), STK’lar, meslek örgütleri ve çeşitli sosyal örgütler üzerinden kurduğu ağlar, onun siyasal hegemonyasının doğrudan kurulması anlamına gelmedi. Aksine, bu ağların tamamı kompleks karşı stratejilerin gelişmesine, giderek genişleyen bir nüfusun bu hegemonya alanı içinde sürtüşmesine ve bazı rakip stratejilerin de burada temsil edilmesine yol açtı. Bunun nirengi noktası ise siyasal partiydi. Çünkü bu parti, yukarıda anılan bileşenlerin kendini temsil edeceği en yüksek nokta olarak ortaya çıktı. Elbette bu parti üzerinde birden fazla hesap hep mevcuttu, örneğin, bu parti bir müzakere partisiydi, ancak bu parti aynı zamanda belediyeleri kimin kontrol edeceği, hangi vekilin hangi bileşen tarafından verileceği, DTSO’nun vekil önerisinin kim olduğunu, belediye faaliyetlerinin kime nasıl dağıtılacağını, işe alım süreçlerini vb. belirleme noktasında kritik bir yürütme rolü üstleniyordu. Bütün sınırlarına rağmen bu siyasal hegemonya, özellikle son dönemde DEM Parti’de bütünleşen bürokratik bir yığılmayla temsil olunuyordu.
Bu noktada, mevzubahis siyasal aygıt, bu alan içerisinde karşı karşıya gelen stratejiler üzerinde belirli bir seçici kabul etme mekanizmasına, belirli açılardan sahip oldu. Böylelikle aslında bu aygıtlar içerisindeki hegemonya dönüşümünün bir parçası haline geldi. Kürt yoksullarının siyasetten giderek dışlanmasına yol açan ekonomik, siyasal sömürü süreçleri, aynı zamanda bu aygıt içindeki temsillerini ve söz haklarını belirli anlamlarda bir rutine, yalnızca dar anlamıyla katılıma indirgedi. Bu yaratıcı olmayan siyasal katılımın karşısında, terazinin öteki kefesinde ise sermaye olanakları ve networkleriyle var olan sermayedarların hayırseverlik, yatırım, işçi çalıştırma gibi büyük sevaplarla anılan aygıtlar içerisinde karşı hegemonyasını kurma adımları işler haldeydi. Ancak bu süreçte seçici kabul mekanizmalarını elinde tutan ve giderek bürokratikleşen siyasal aygıt, yoksulluk tartışmasını yalnızca retoriklerle, halkçı siyaset tartışmasını ise ihalelerle sürdürürken, aygıtlarda bedenlenen hegemonyanın el değiştirmesi sürecinde gerçekten aktif bir mücadele yürütmek istiyor mu?
Korporatizm
Sonuca gitmeden önce küçük bir dolambaca ihtiyacımız var. Korporatizm, elbette okurun tepki gösterebileceği yersiz bir kavramsallaştırma gibi durabilir, ancak bu tartışmada gerçekten temel bir pozisyon tutmaktadır. Temel bir açıklamayla korporatizm, sınıf çatışması yerine sınıf uzlaşmasını öneren, belirli bir topluluğun içindeki farklı sınıfların uzlaşarak ortak bir fayda ortaya çıkarabileceğine inanan, temelde devletin hakemliğine güvenen bir okumadır. Bu noktada devlet meselesini görmezden gelirsek, Kürdistan ve ekonomi başlıklı yazıların tamamında ve geniş anlamıyla DEM Parti siyasetinde görülebilecek olan şey, farklı toplumsal kesimlerin belirli ekonomik tavizler vererek bir ahenk oluşturabileceği, bunun da Kürdistan’da -yahut Kürtler arasında- refahı artıracağı anlayışı. Daha ileri düzeyde, bu okuma Pelda’nın tartışmasında olduğu gibi belirli ekonomik birliklerin kurulmasının ve bunun da belirli ittifakları sağlamasının ekonomik çıktılarına odaklanmaktadır.
Kürt sermayesinin Kürt siyasetinde giderek artan etkisi yalnızca parası olmasından değil, anılan aygıtların ve temelde bu aygıtlar üzerinde seçici denetleme etkisi olan DEM Parti’nin halkçı strateji aleyhine bürokratikleşmesinden kaynaklanmaktadır.
Bu noktada temel sorun şuradadır: sınıf çatışması yerine sınıf uzlaşmasını önermek, elbette bir siyasal hegemonya projeksiyonu içinde ittifakları artırmak için bir strateji olabilir. Ancak sınıf çatışması, sınıfların niyetlerinden değil Kapitalist Üretim Tarzı’nın kendisinden doğmaktadır. Yani, burjuvazinin egemen sınıf olarak örgütlenmesi, çeşitli ideolojik ve siyasi kertelerin belirlenimiyle, kapitalist üretim tarzının yeniden üretilmesiyle garanti altına alınırken, emekçi sınıfların örgütlülüklerinin ve siyasi güçlerinin dağıtılması, milliyetçilik ve şovenizm yoluyla birbirlerine düşürülmeleri ve bu yolla sömürünün dizginsizleşmesi, ittifak olanaklarının daraltılması ve burjuva stratejisinin önündeki pürüzlerin kaldırılması içerir. Bu noktada Kürt sermayedarları burjuva stratejisinin içinde konumlanmaları tam da belirli bir siyasal stratejinin parçasıdır. Bu strateji, her zaman nüanslar ve alt stratejileri içerecek şekilde kendi egemen çıkarlarının genel çıkar olarak örgütlenmesini sağlayacak korporatist stratejidir.
Dolayısıyla aşağıdan bir korporatizm, Kürtlerin genel çıkarını oluşturan bir sınıf uzlaşmacılığı ancak belirli bir ulusal kurtuluşçu aşamada, belki de tam da Soğuk Savaş aşamasında geçerli olabilecek bir genel stratejiyken, içinde bulunulan aşamada aynı sonucu üretmemektedir. Zira bir ulusun varlığı ile ayrılıkçılık aynı şey demek değilse, o ulusun sınıflarının başkaca ulusun sınıflarıyla belirli bir siyasal ve ekonomik yapı içinde çeşitli ittifaklar kurması mümkündür. Bu anlamda Kürt halk sınıflarının Kürt sermayedarlarının karşısına belirli bir korporatist okumayla yani bütün Kürtlerin selametini gözetecek bir ekonomik model önerisiyle çıkmasının önünde temel birkaç engel mevcuttur.
Öncelikle her türden ekonomik model tartışması, onun bağlı olduğu ekonomik yapıyla, bu yapı üzerindeki genel siyasal hegemonyayla, yani devlet sorunuyla doğrudan ilişkilidir. Yatırımların örgütlenmesi ve kredilerin sağlanması gibi temel adımlar, ancak ve ancak belirli bir siyasal egemenlik gerektirir, ki bu egemenlik devletin var olduğu bir koşulda hâlâ devletin ekonomi üzerindeki gücü içinden gerçekleşebilir. Daha farklı bir ifadeyle, sınıfların ve sınıf pozisyonlarının dizilimi ve dağılımı, gelirin dağılımı ve uzun vadeli stratejilere göre örgütlenmesi vb. gibi temel orta ve büyük ölçekli bütün ekonomik işlemler devletin varlığıyla hemhal olmak zorundadır.
Bu noktada halkın mevcut burjuva stratejiye karşı geliştirebileceği stratejilerin, zannımca, bir ekonomik model önermekten ziyade, verili gerçeklikten yola çıkarak karşı-hegemonya mücadeleleri stratejileri olması gerekir. Bu bapta bu stratejiler ancak siyasal stratejiler olarak örgütlenebilir ve geniş anlamıyla halkçı mücadelelerin siyasal seferberliğinin örgütlenmesi yoluyla mücadele ve müzakere kanallarını açabilir. Ancak bu mücadeleler ve müzakereler yoluyla halkçı siyasal stratejiler ekonomi üzerinde belirli düzenlemeler ve bu düzenlemelere dayalı bölüşüm üzerinde etkiler üretebilir. Ancak bu, serbest girişimler, kooperatifler vs. gibi yalın ekonomik aygıtlarla değil, tam da yukarıda anılan siyasal aygıtlardaki hegemonya sorunuyla ilişkilidir.
Dolayısıyla bir halkçı strateji, eğer sınıf analizi ve buna dayalı bir siyaset yürütmek istiyorsa, ekonomik modelleri ancak kendi genel siyasal stratejisi başlığı altında, geniş bir halkçı mücadeleler zincirinde konumlandırabilir. Bu da, yukarıda anılan metodoloji sorunuyla ilişkili olarak, halkçı mücadelelerin ittifak siyasetini yeniden gündeme getirir. Yani, ulusal kurtuluş stratejisinin ittifakları belirli bir tipte sınıf uzlaşmasına kapı açıyorduysa da, bu çatlaklardan sızan burjuva siyaset, mevcuttaki siyasal hegemonya sorununun temelini oluşturur hale geldi. Tam da siyasal-sosyal aygıtlara doğru genişleyen hegemonya, bu aygıtlarda içeriden bir dirençle ve bir iç stratejiyle karşılaştı. Bu iç strateji, Kürtlerin, hem sermayedarların hem de işçi sınıfının ortak çıkarını vaat eden bir burjuva korporatist anlayışın Kürt siyasal alanında güç kazanmasıyla belirgin bir etki üretti.
Sonuç
En genel hatlarıyla yukarıda özetlenmeye çalışılan tartışma en temelde iki soruna odaklanmaktadır. Birincisi KÖH’ün siyasal hegemonyasının var olduğu alanlardaki burjuva stratejisi sorunu ve halkçı mücadelelerin strateji sorunu. İkinci başlık açısından mevcut tartışma, korporatizmi aşamadığından belirli bir ortaklık stratejisi içinden ekonomik model önermektedir. Ancak halkçı mücadeleler, yukarıda anılan sebeplerden ekonomik model önerme, kurma ve sürdürme süreçlerine ancak genel bir siyasal stratejisinin parçası olarak dahil olabilmektedir. Bu siyasal mücadele stratejisi, yine anılan aygıtlarda burjuva stratejiye karşı mücadeleyi, bu aygıtların halkçı mücadeleler yönünde genişletilmesini içermek durumundadır. Yani, Kürt sermayesinin Kürt siyasetinde giderek artan etkisi yalnızca parası olmasından değil, anılan aygıtların ve temelde bu aygıtlar üzerinde seçici denetleme etkisi olan DEM Parti’nin halkçı strateji aleyhine bürokratikleşmesinden kaynaklanmaktadır. Bu bapta demokratik sosyalist strateji, ekonomik modeller önermek ve bunları ekonomiyle sınırlı refah tartışmasına daraltmak yerine, anılan aygıtlar içerisindeki hegemonya sorununa, genel bir demokratik sosyalist strateji ve ittifaklar sorununa odaklanmak durumundadır. En nihayetinde kapitalist, kişileşmiş sermaye ise onun reflekslerini ve müdahalelerini ahlaki bir yerden eleştirmektense, demokratik sosyalist stratejinin karşılık vereceği bir siyasal strateji olarak okumak gerekmektedir.
Birinci başlık açısından Kürt sermayedarların siyasal stratejisi tartışması ise yukarıdaki metodoloji tartışması göz önüne alındığında, aslında yalnızca Kuzey Kürdistan’la sınırlı olmayan başka bir ekonomik ve siyasal konjonktür tartışmasının alt başlığı olarak konumlandırılmalıdır. Ancak bu yolla burjuva siyasal stratejinin özgürlük mücadelesinin alanları içerisindeki etkinliği anlaşılabilir ve bir karşı siyaset geliştirilebilir.
Sonuç olarak Özdemir’in başlattığı tartışma, Kürdistan Özgürlük Hareketi’nin sahasında strateji tartışmalarına doğru ilerlemesi gereken bir “kıta değişimi”ni işaret etmektedir. Bugüne kadar alışılagelmiş ittifaklar, görmezden gelme ilişkileri, arka kapı diplomasileri ve en genel anlamıyla özgün şartların dayattığı tolerans ilişkileri, yeni süreçle beraber strateji tartışmasının bir parçası olarak açılmak durumundadır. Eğer varlığın tanınmasından özgürlüğün sağlanmasına giden bir strateji ilkel milliyetçi bir çizgiye düşmeyecekse, bu, ezilenlerin ittifaklarını genişletmeyi, hegemonya mücadelelerinde taktik ilişkileri gözden geçirmeyi ve ancak sebatkâr bir siyasal mücadeleyi gerekli kılmaktadır.
1). Ramazan Tunç’un metni burada istisnadır. Çünkü genel bir Kürdistan ekonomisi okumasındansa Diyarbakır özelinde ampirik bir tartışma yapmayı tercih etmiştir.
2). Sardar Saadi’nin konuyla ilgili doktora tezi epey ufuk açıcıdır: Saadi, Sardar (2020), City and Resistance in Kurdistan: Poverty, Urban Development, and the Struggle for Democratic Autonomy
3). Bu noktada önemli bir not, temelde burjuva şovenist strateji, ezen ulusa mensup emekçilerin ezilen ulusa mensup emekçiler karşısında konumlandırılma çabasına dayanır. Bu yolla emekçiler, ezen ulus şovenizminin bir aracına dönüştürülerek bir karşı strateji geliştirilmesinin temel engeli haline getirilmeye çalışılır. Yani çokça anıldığı gibi kimlikçilik (ne demekse), ezilen ulus ve milliyetlerin eşitlik mücadeleleri sınıf mücadelesinin bölünmesine doğrudan hizmet etmez. Tam da başkaca ulusların ve halkların varlığının ve eşitlik mücadelelerinin inkarı, yani kabaca solun kimlikçi siyaset eleştirisi egemen siyasete hizmet etmektedir.
Yayın Tarihi: 07/10/2026