Dêrazor’da QSD tarafından başlatılan Güvenliği Güçlendirme Operasyonu sürecinde Türkiye, Şam ve İran bölgedeki çeteleşmiş unsurları, DAİŞ-MİT-Muhabarat* hücrelerini kullanarak alanı işgal etmeyi hedefledi. Kürt-Arap stratejik birliğini bozup özerk yönetimi tasfiye etmeyi hedefleyen Türkiye ve Şam ittifakının bir kirli planı daha yenilgiye uğratıldı.
Son süreçte artan bir ivmeyle aktifleşmeye başlayan DAİŞ hücreleri ile uyuşturucu, silah kaçakçılığı yapan ve halka baskı kuran kişilere karşı QSD tarafından 27 Ağustos’ta Dêrazor’da başlatılan ‘’Güvenliği Güçlendirme Operasyonu” kirli ittifakı çok net bir biçimde açığa çıkardı. Suriye’nin en büyük vilayeti olan Dêrazor’un Demokratik Suriye Güçleri (QSD) tarafından DAİŞ’ten özgürleştirilen bölgeleri üzerinde 2020 yılından bu yana sürdürülen özel savaş, Dêrazor Askeri Meclisi komutanı Ehmet El Xebîl’in (Ebu Havla) görevden alınması gerekçe yapılarak farklı bir aşamaya çekildi. Türkiye, Şam yönetimi ve DAİŞ hücreleri kendi kişi, aile ve aşiret çıkarlarını esas alıp bölge halkına zarar veren görece nüfuzlu kişilerle ‘’Aşiret Güçleri’’ adı altında birleşerek QSD güçlerine saldırdı.
2020 yılında “Kamişlo ve Dêrazor petrollerinin SDG kontrolünden alınmasını Putin’e teklif ettim” diyen Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan, tıpkı DAİŞ’in Kobanê saldırısında olduğu gibi yerinde duramaz oldu. 5 Eylül’de kameralar karşısına geçerek “Aşiretlerin bir araya gelmek suretiyle PKK’ya, YPG’ye karşı koydukları tavır, haysiyetli bir onur mücadelesi” olarak adlandırarak planın esas sahibi olduğunu gösterdi.
Peki Dêrazor’da son birkaç yıldır neler yaşanıyor? Güvenliği Güçlendirme Operasyonu kapsamında neler oldu? Bölgede gerçekten QSD-Arap Aşiretleri çatışması mı var?
Bugün Dêrazor’un iki yakasında iki ayrı yönetim ve birçok uluslararası gücün var olması, bölgedeki siyasi durumu daha karmaşık hale getiriyor. Vilayetin ortasından geçen Fırat suyunun kuzeyi, doğusu ve kuzeybatısındaki köyler ve bazı ilçeler Eylül 2017’de başlayıp Mart 2019’da zaferle sonuçlanan hamleyle QSD tarafından DAİŞ’ten kurtarıldı.
Saldırılar yeni değil
QSD kontrolünde Özerk Yönetim’le idare edilen Dêrazor, Mart 2019’da DAİŞ’ten özgürleştirilmesinden bu yana Türkiye, Şam yönetimi ve DAİŞ çetelerinin hedefinde. Bunun en büyük sebebi de kuşkusuz Dêrazor’daki geniş petrol sahaları. Kurdistan’ı sömürgeleştirmiş her iki güç de Suriye’nin en büyük petrol sahaları olan El Omer, El Tenek, Ezbe-Koniko, Cefra petrol ve doğal gaz sahalarının Özerk Yönetim kontrolünde olmasını hazmedemiyor. Ayrıca sömürgeci güçler nüfusunun neredeyse tümünün Sünni Arap aşiretlerden oluştuğu Dêrazor ve çevresinde Kürt-Arap ittifakı temelinde Özerk Yönetim sisteminin oturarak istikrar sağlanmasının tüm bölgeyi etkileyeceğinin farkındalar.
Bugün Dêrazor’un iki yakasında iki ayrı yönetim ve birçok uluslararası gücün var olması, bölgedeki siyasi durumu daha karmaşık hale getiriyor. Vilayetin ortasından geçen Fırat suyunun kuzeyi, doğusu ve kuzeybatısındaki köyler ve bazı ilçeler Eylül 2017’de başlayıp Mart 2019’da zaferle sonuçlanan hamleyle QSD tarafından DAİŞ’ten kurtarıldı. Buralar, 2018 yılında daha özgürleştirme hamlesi sürerken Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi’ne bağlandı. Dêrazor şehir merkezi, Meyadin, El Bukemal, Fırat Suyu'nun güneyinde ve güneybatısında bulunan bir kısım köy ise Şam hükümetinin kontrolünde. Şam yönetimi alanlarında Rusya’nın da güçleri bulunuyor. Özellikle Meyadin ve El Bukemal hattı İran’ın yoğun olarak konuçlandığı bölge. Özerk Yönetim kontrolündeki kimi alanlarda ise koalisyon güçlerinin noktaları mevcut.
Amaç petrol, araç özel savaş
2014’ten Mart 2019’a DAİŞ işgalinde kalan Dêrazor aynı zamanda, DAİŞ’in en uzun süre elinde tuttuğu bölge. DAİŞ, QSD’nin hamlesiyle buradaki toprak hakimiyetini kaybetse de bölgeye hükmettiği süre boyunca buraya hücrelerini yerleştirdi. Bu hücrelerin Türkiye’nin işgali altındaki alanlarda veya Türkiye’de yaşayan emirler tarafından MİT’in direktifleri doğrultusunda yönetildiği biliniyor.
Kuzey ve Doğu Suriye’yi işgal haritaları hazırlayarak planlarını BM’de sunan Erdoğan, Mart 2020’de ‘’Putin’e Kamişlo ve Dêrazor petrollerini SDG’nin kontrolünden alarak gelirleriyle Suriye’yi yeniden inşa etmeyi teklif ettim’’ diyerek Dêrazor’a ilişkin planlarını da kendi ağzıyla itiraf etmişti. Ocak 2020’de Suriye ve Türkiye istihbarat sorumlularının Moskova’da görüşmesi sonrası ise özel savaşa hız verildi. MİT ve Muhabarat’ın ortak çıkarları doğrultusunda yönlendirilen DAİŞ hücreleri Dêrazor’da Özerk Yönetim yetkililerini, kanaat önderleri ve aşiret liderlerini, QSD savaşçılarını, kadınları suikast ve sabotajlarla hedef aldılar. Giderek daha da artan bu saldırlar QSD’ye mal edilerek QSD ile Arap aşiretleri arasına, Araplar ve Kürtler arasına fitne sokulmaya çalışıldı.
Gerek DAİŞ ve Türkiye’nin buradaki etkisi gerekse de Irak ve Şam yönetimi kontrolündeki bölgelerle sınırı olması itibariyle son yıllarda Dêrazor, uyuşturucunun Kuzey ve Doğu Suriye’ye sevk edildiği merkezlerden biri haline geldi. Ticaret ve kaçakçılık yollarında uyuşturucu ağları olduğu tespit edildi. Uyuşturucu ve silah kaçakçılığının Şam yönetimine sınır köylerden yapıldığı tespit edildi ki zaten İran ve Şam’ın uyuşturucu ticaretindeki rolleri dünya gündeminde.
Kaynağım, en önemli hususun Ebu Havla’nın düşman güçlerle ilişki geliştirdiğine dair bilgiler olduğunu söyledi: ‘’Ebu Havla’nın Türk devleti ve rejimle ortak hareket ederek Dêrazor’da özel savaş ve kaosu geliştirdiği, yine QSD ve Özerk Yönetime karşı bazı anlaşma ve planlar yaptığına dair bilgiler geldi. Bunlar üzerine görevden alındı ve şu anda soruşturma sürecinden geçiyor.”
Operasyonu Arap aşiretleri talep etti
İşte yukarıda saydığımız ve bunlara paralel gelişen birçok nedenden ötürü QSD 27 Ağustos’ta, aşiretlerin talepleri ve desteğiyle üç koldan Güvenliği Güçlendirme Operasyonu adıyla bir operasyon başlattığını duyurdu. Operasyona başta Dêrazor Askeri Meclisi olmak üzere QSD’nin tüm bileşenlerinden güçler katıldı. Operasyon sadece uyuşturucu tacirleri ve DAİŞ hücreleriyle sınırlı kalmadı. QSD yazılı bir açıklamayla Dêrazor Askeri Meclisi Komutanı Ebu Havla (Ahmed El Xebil) ve onunla bağlantılı 4 meclis komutanını daha görevden aldığını duyurdu. QSD, Ebu Havla’nın görevden alınma gerekçelerini kısacak uyuşturucu kaçakçılığı ve güvenliği kötü yönetmek, DAİŞ hücrelerinin faaliyetlerinin arttırılmasında rol oynamak, görevini kişisel ve ailevi çıkarları doğrultusunda kullanmak şeklinde duyurdu. Yani Ebu Havla, QSD ilkelerini ihlal ettiği için görevden alınmıştı. Mahkeme ise Ebu Havla’yı halkın şikayetleri ve hakkındaki iddialara ilişkin deliller üzerine tutukladı. Dêrazor’un birçok bölgesinde halk bu gelişmeyi tatlı dağıtarak kutladı.
Görüştüğüm bir QSD yetkilisi, son zamanlarda Ebu Havla hakkında halktan ve bölgedeki kanaat önderleri ile aşiret reislerinden çok fazla şikâyet aldıklarını ifade ederek, “Ebu Havla ve etrafındaki kişilerin karıştığı dayak, hırsızlık, kadınlara taciz olayları oldu. Bu konuda şikayetler oldu ve bunlar araştırıldı. Son olarak uyuşturucu ticareti yaptığına ilişkin bilgiler vardı” dedi. Kaynağım, en önemli hususun Ebu Havla’nın düşman güçlerle ilişki geliştirdiğine dair bilgiler olduğunu söyledi: ‘’Ebu Havla’nın Türk devleti ve rejimle ortak hareket ederek Dêrazor’da özel savaş ve kaosu geliştirdiği, yine QSD ve Özerk Yönetime karşı bazı anlaşma ve planlar yaptığına dair bilgiler geldi. Bunlar üzerine görevden alındı ve şu anda soruşturma sürecinden geçiyor.”
Adı "Aşiret Güçleri" ama aşiretlerin desteği yok
Ebu Havla ve etrafındaki 4 kişinin daha görevden alınması sonucunda kardeşi Adham El Xebil ve birçok karanlık odakla ilişkisi bulunan Agedat Aşireti önde gelenlerinden Îbrahîm El Hefel, QSD’ye karşı silah kuşandı ve halk arasında ‘Arap Aşiretleri hedef alınıyor’ şeklinde fitne yaratmaya çalıştı. Ancak Ebu Havla’nın çeteleşmiş unsurlarına kendi aşiretinin dahi büyük çoğunluğu destek vermedi. Yine de bu gelişmeler Şuheyl, Ebu Hamam, Ebu Havla’nın köyü İzbe, Busayra, El Hasan, İbriha, Meyzela, Daman, Garanic, Basira, Tayana, Cedid Bakara, Cedid Ukaydat, Diban, Şafa, Sur ve Ebu Hardub’da bir kargaşa ve hareketlilik getirdi. Ancak işin aslında QSD’ye karşı yalnızca 6 köyde silah devreye girdi ve çatışmalar yaşandı. Bunlar Diban, İzbe, Şiheyl, Buseyra, Haciriye, Sapha köyleriydi.
Operasyon başladıktan sonraki 3 gün QSD açısından başarılı geçti ancak kargaşanın yaşandığı ve QSD’ye karşı saldırıların geliştiği köylerin Fırat suyu kıyısında olması rejimin çete ve silah geçirmesine olanak verdi. Üçüncü günün sonunda rejim, Fırat kıyısında yer alan köyler üzerinden çatışmaların yaşandığı bölgelere, kendisine bağlı paramiliter güçlerden biri olan Difa El Wetani çetesi üyelerini Newaf El Beşir komutasında beraberlerinde silah takviyesiyle geçirdi. Ayrıca Şam yönetimi Fırat’ın kuzeybatısında bulunan Tabiyê, Xişan, Mazlum, Marat, Hiseyniye köylerinden de çete ve silah takviyesi yaptı. Bunun hemen ertesinde Şam’a bağlı çeteler, MİT-DAİŞ hücreleri, bölgede halka zarar veren ve uyuşturucu tacirlerinden oluşan çeteleşmiş unsurlar ‘Aşiret Güçleri’ adı altında birleşerek QSD’ye saldırdı.
Tekrar DAİŞ bayrağı
Türkiye, DAİŞ ve Şam yönetimine bağlı çeteler sahada birleşerek QSD’ye saldırmakla yetinmedi. Türkiye de 1 Eylül günü çetelerini 3 koldan Minbic’e saldırttı. Kuzey ve Doğu Suriye’nin 6 bölgesine birden eş zamanlı saldırılar yürütüldü. Yine Ebu Havla ve suç örgütünün deşifre edilerek görevden alınmasını Arap Aşiretlerinin milliyetçi duygularını QSD’ye karşı kışkırtmak için kullandılar. Türkiye ve Şam yönetimine bağlı dijital medya hesaplarından kargaşa çıkaran unsurların halka çağrı yaptığı videolar tek merkezden yönetilircesine dağıtıldı, QSD’nin Arap halkına zulmettiği öne sürülerek propagandalar yürütüldü. 1 Eylül günü Türkiye’nin Dışişleri Bakanlığı’ndan da bu doğrultuda bir açıklama yapıldı. Yine bölgedeki hücreler DAİŞ bayrağı önünde “El Xêr Vilayetindeki askerleri Kürtlere karşı aşiret kardeşlerine destek olmaya çağırıyoruz’’ dedikleri videolarla bölgedeki taraftarlarına seslendiler. Ayrıca Hol ve Roj kamplarındaki DAİŞ’lileri isyana çağırdılar.
Bölgesel ve yerel anlamda birçok gücün müdahalesinin olduğu, nüfusun neredeyse tamamının milliyetçilik etkisinde olduğu, Arap Aşiretlerinden oluşan bir bölgenin QSD ve Arap Aşiretleri arasında, daha doğrusu Kürtler ve Araplar arasında çatışma çıkarmayı hedefleyen bir plana dahil olmaması gelecek açısından umut veriyor. Demokratik ulus perspektifi temelinde gelişen Kürt-Arap ittifakının sağlam kökler üzerine kurulduğunu gösteriyor.
Operasyon başarılı
QSD’ye bağlı kaynaklardan aldığım bilgilere göre Şam’ın çete geçirmesi ve bölgedeki çete hücrelerinin birleşerek saldırması üzerine QSD güçleri durumu anlamak ve halka zarar gelmesini önlemek amacıyla bazı alanlardan kısa süreliğine geri çekildi. Daha sonra çekildiği bölgelere yeniden operasyon başlattı. Operasyon kapsamında Ebu Havla’nın köyü olan İzbe, Hecin hattındaki köyler ile Şuheyl ve Diban köyleri kısa sürede çetelerden temizlendi. Ayrıca QSD Hesekê, Hol ve Şeddadê’de tedbirler alarak DAİŞ’lilerin kaldığı zindanlar ve kamplarda da herhangi bir saldırı girişiminin yaşanmasını engelledi. Dêrazor’da yürütülen Güvenliği Güçlendirme Operasyonu’nda onlarca çete ve uyuşturucu taciri yakalanırken çıkan çatışmalarda da çok sayıda çete öldürüldü.
Operasyonda Arap savaşçılar yer aldı
Bu sürecin QSD açısından başarıyla sonuçlanmasında Türk devleti, DAİŞ ve Şam yönetiminin fitnesine kanmayan Arap Aşiretlerinin de rolü oldu. Zaten bu operasyonda QSD saflarında yer alanların yüzde 70’i de Arap aşiretlerinin çocuklarıydı. Muhabarat ve İran milis güçleriyle ilişkisi olan İbrahim El Xefel gibi bazı aşiret reisleri dışında Arap aşiret reisleri, kanaat önderleri ve halk çeteleri desteklemedi. QSD’ye karşı bu saldırılarda yer alan birçok isme kendi aşiretleri bile destek vermedi. Bunun en belirgin örneği de Newaf El Beşir oldu. Bekara aşiretinden olan ve bölgeye QSD’ye karşı çete geçiren Newaf El Beşir’e kendi aşireti de destek vermedi. El Beşir, Suriye iç savaşı başladığında Müslüman Kardeşler’le birlikte hareket etmiş, ardından Esad’dan af isteyip Şam’a bağlı paramiliter güçler kurmuştu.
Bölgesel ve yerel anlamda birçok gücün müdahalesinin olduğu, nüfusun neredeyse tamamının milliyetçilik etkisinde olduğu, Arap Aşiretlerinden oluşan bir bölgenin QSD ve Arap Aşiretleri arasında, daha doğrusu Kürtler ve Araplar arasında çatışma çıkarmayı hedefleyen bir plana dahil olmaması gelecek açısından umut veriyor. Demokratik ulus perspektifi temelinde gelişen Kürt-Arap ittifakının sağlam kökler üzerine kurulduğunu gösteriyor.
Bundan sonra neler olacak?
Dêrazor’da yürütülen Güvenlik Operasyonu’nda Diban’ın da çetelerden temizlenmesi an meselesi. Askeri kaynaklar, tüm köyler çetelerden temizlendikten sonra güvenliği güçlendirmek için operasyonun başka aşamalarda süreceğini belirtiyor. Elbette saldırıların ve özel savaş uygulamalarının bütünen durmayacağı Türkiye ve Şam’ın paradigma ve politikalarından belli. Ama QSD’nin ustalıkla ve halkın talepleri doğrultusunda yürüttüğü bu operasyonun bölge halkını güçlendireceği de açık. Operasyon aynı zamanda DAİŞ, Türkiye ve Şam hücrelerinin bölgeyi rahat rahat bir kaos merkezine çeviremeyeceğinin ve kirli planların başarıya ulaşamayacağının bir göstergesi oldu. Kendi bünyesinde çeteleşen unsurlardan kurtulan Dêrazor Askeri Meclisi de daha fazla güçlenerek, bölgeyi ve halkı savunma görevini gerçek anlamda yerine getirecektir. Bölgedeki sivil idare, özerk yönetimle daha güçlü bir iletişim içerisinde çalışmalarını yürütecektir. QSD Genel Komutanı Mazlum Ebdi, Dêrazor’da yakın bir süreçte bir kongre gerçekleştireceklerini deklare etti. Bu kongrede bölge halkı ve güçleri mevcut sorunları ve dışarıdan dayatmaları tartışıp kendi sistemlerini ve savunmalarını daha güçlü hale getirecektir.
Elbette ki bölgeye saldırılar ve özel savaş yatırımları sürecek. Buna karşı mücadele ve demokratik uluslaşmanın daha güçlü tesisi için çalışmalar da tüm Kuzey ve Doğu Suriye’de yoğunlaşacaktır. Fakat eğer bu süreç başarıyla yürütülemez ve mevcut kirli plan amacına ulaşsaydı Dêrazor’un
Türkiye ve Şam yönetimi tarafından işgalinin de masada olduğunu söylemek yanlış olmaz. Onlar her ne kadar kirli planlarını yürütüyor olsalar da Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi’nin 12 yıldır aralıksız süren saldırılara karşı ayakta kalması ve Süveyda’da görüldüğü gibi Suriye’nin başka alanlarına da ilham haline gelmesi kadınlara ve halklara umut oluyor.
* İdaret'ül-Muhaberat el-Amme (İstihbarat Genel Müdürlüğü) kısa adıyla Muhabarat, Suriye’nin 1971 yılında kurulan ve tüm istihbari faaliyetleri bünyesinde toplayan istihbarat teşkilatı.
Yayın Tarihi: 07/09/2023