Sermaye grupları adeta yeni bir “altına hücum” dalgasıyla Kürdistan’a yönelmiş durumda. Madenlerden GES’lere, HES’lerden JES’lere kadar her projeyle, toprağın, suyun ve yaşam alanlarının etrafına yeni çitler çekiliyor.
DEM Parti’nin 26 Eylül’de Diyadin’de gerçekleştirdiği “Toprağımıza Sahip Çıkıyoruz” mitingi, Kürdistan’da giderek derinleşen ekolojik yıkıma karşı yürütülen mücadele açısından önemli bir eşik oldu. Mitinge Ağrı başta olmak üzere çevre illerden güçlü bir katılım sağlandı. Ancak mitingin önemini yalnızca nicel açıdan değerlendirmek, ortaya çıkardığı ekolojik farkındalığı, toplumsal ve siyasal etkiyi anlamaya yönelik değerlendirmeleri eksik bırakacaktır. Dolayısıyla asıl önemli olan, ekolojik yıkıma ilişkin toplumsal farkındalığın artırılmış olması, DEM Parti geleneğinin ilk kez bu ölçekte ekoloji mitingi düzenlemesi, Kürdistan’daki ekolojik yıkıma karşı ortak bir mücadele iradesinin görünür hâle gelmesidir.
Diyadin’deki mitingin, özellikle Diyadin halkının maden ocakları ve GES projelerine karşı mücadele etmesi yönünde yeniden bir güven duygusunun inşa edilmesine güçlü bir katkısı olduğunu açıkla gözlemlediğimi ifade edebilirim.
Bunun yanı sıra Mollakara altın madenine karşı mücadelede geç kaldığına yönelik Diyadin halkının haklı eleştirileri vardı. Bu miting geç de olsa DEM Parti’nin bu haklı eleştirilere sahada verdiği güçlü bir yanıt oldu. Özellikle topraklarının maden şirketlerine peşkeş çekilmesine karşı mücadelesini sürdüren Ulukent köyünün gençlerinin miting sonrasında dile getirdiği “bu mücadelede artık yalnız olmadığımızı hissediyoruz” ifadeleri, bu çalışmanın esas amacını, yarattığı etkiyi ve farkındalığın anlaşılması bakımından en önemli sonucu olduğunu düşünüyorum.
Ekolojik paradigma, DEM Parti geleneğinin temel paradigmalarından biri olmasına rağmen bu paradigmanın siyasal ve toplumsal yaşamın bütün alanlarında aynı ölçüde karşılık bulduğunu söylemek çok zor.
Diyadin’de ortaya çıkan bu irade, DEM Parti’nin bundan sonra nasıl bir ekoloji politikası yürütmesi gerektiği üzerine düşünmeyi de zorunlu kılıyor. Çünkü Kürdistan’da devletin eko kırım politikasının neden olduğu yıkımın ulaştığı boyut, yalnızca basın açıklamalarıyla, kapalı salon toplantılarıyla ve dönemsel çıkışlarla cevap olunabilecek bir sorun olmaktan çıkmış durumda. Bu nedenle Diyadin’de ortaya çıkan bu sinerjinin ve iradenin toplumsal güveni kalıcı bir mücadele hattına dönüştürmek hem Kürdistan’daki ekolojik yıkıma karşı mücadeleyi yükseltmek hem de inşa sürecini örgütlemek açısından hayati önem taşımaktadır.
Bu vesileyle, yazının sonunda söyleyeceğim bir hususu başta ifade etmek gerekir. Ekolojik paradigma, DEM Parti geleneğinin temel paradigmalarından biri olmasına rağmen, bu paradigmanın siyasal ve toplumsal yaşamın bütün alanlarında aynı ölçüde karşılık bulduğunu söylemek çok zor. Özellikle yerel yönetimlerin, milletvekillerin ve il ve ilçe örgütleri çalışmalarında ekolojik paradigmayı daha fazla somutlaştırılması, siyasal ve toplumsal pratiğin bir parçası hâline gelmesi gerekiyor.
Kürdistan’daki ekolojik talan, kapitalizm ile sömürgeciliğin iç içe geçtiği özgün bir tahakküm biçimine dönüşmektedir. Kürdistan’daki ekolojik yıkımı, Cumhuriyet’in Kürdistan’daki sömürgeci politikalarının yeni bir aşaması olarak ele alınmalıdır.
Bu nedenle milletvekillerin illerinde yaşanan ekolojik yıkımlara ilişkin soru önergeleriyle konuyu Meclis gündemine taşımalarının yanı sıra daha önleyici müdahalelere yönelmeleri gerekiyor. İl ve ilçe örgütleri ile milletvekilleri, şirketlerin sahadaki ilk girişimlerinden itibaren projeleri kamuoyuna taşımalı, özellikle mera ve orman vasfının değiştirilmesine yönelik girişimlere karşı uyarıcı ve önleyici roller üstlenmeli, kamuoyunu örgütlemeli, ÇED süreçlerini takip ederek bütün hukuki ve idari yolları işlevli kılmalıdır.
Hakeza yerel yönetimlerin de ekolojik paradigmayı içeren yerel politikalarını ekolojik belediyecilik anlayışı doğrultusunda daha belirleyici bir ilke hâline getirerek ekolojik mücadeleyi ve anlayışı toplumsallaştırması gerekiyor. Dolayısıyla mesele yalnızca ekolojik yıkımlara nasıl tepki verdiğimiz değil, ekolojik paradigmanın siyasal ve yerel pratiklere ne ölçüde yansıdığıdır. Kurumsal olarak bu şekilde yol alınmazsa mevcut durumun ötesine geçmek mümkün değildir.
Burada iki hususu belirtmek gerekir. Birincisi, bu yazı Kürdistan özelinde olduğu için Türkiye’deki ekolojik yıkım ve ekoloji mücadelesini kapsamamaktadır. Kapitalist sömürü, Akbelen’i, Kazdağları’nı ya da Diyadin’i birbirinden ayırmaz; sermayenin kâr mantığı açısından her coğrafya doğal varlıkları, emeği ve yaşam alanlarıyla birer kaynak alanıdır. Ancak Kürdistan’da bu talanın ve ekolojik tahribatın yıkıcı etkilerini derinleştiren sömürgeci politikalar da devreye girmektedir. Bu nedenle Kürdistan’daki ekolojik talan, kapitalizm ile sömürgeciliğin iç içe geçtiği özgün bir tahakküm biçimine dönüşmektedir. Bu nedenle İzmir'de baraj yapılırken Allianoi’de tarihsel yapılar kumla örtülerek korunurken, Hasankeyf’in tarihini, hafızasını yok etmek için onu sular altında bırakıyor.
İkincisi, DEM Parti geleneğinin ekoloji mücadelesi ne yenidir ne de yalnızca Kürdistan’la sınırlıdır. Bu gelenek, Türkiye ve Kürdistan’daki ekoloji mücadelelerinin geçmişten bugüne önemli bir parçası olmuştur. Ancak bugün geldiğimiz noktada, bu birikimi daha ileri taşıyan, Kürdistan’daki ekolojik yıkımın ölçeğine yanıt veren daha güçlü bir mücadele hattına ihtiyaç duyulduğu için bu yazı, Kürdistan’daki ekoloji mücadelesine ve bundan sonra ne yapılması gerektiğine odaklanmaktadır. Dolayısıyla, Türkiye’deki ekolojik yıkım ve mücadele deneyimine ayrıca değinilmemesi, bu alandaki mücadelelerin ve DEM Parti geleneğinin birikiminin olmadığı ya da önemsenmediği anlamına gelmemektedir.
Kürdistan’da sömürgeci anlayışın yeni aşaması: Eko Kırım politikası
Önce tespitimizi net bir şekilde yapalım:
Cumhuriyet’in kuruluşundan itibaren Kürdistan’a yönelik uygulanan, inkâr, ret, asimilasyon, köy boşaltmaları, zorunlu göç ile Kürdistan’ın insansızlaştırılması, bölgenin ekonomik ve toplumsal açıdan geri bırakılmasını içeren sömürgeci politikalar; bugün eko kırım politikalarıyla yeni bir evreye taşınmaktadır. Yüz yılı aşkın bir süredir Kürt halkının kimliğini, dilini ve siyasal iradesini hedef alan Cumhuriyet’in sömürgeci politikalarının, Kürdistan’ın doğal varlıklarını, toprağını, suyunu ve yaşam alanlarını sermayenin kullanımına açan ekolojik yıkımla yeni bir aşamaya taşındığı bir süreçle karşı karşıyayız.
Bununla birlikte bu sömürgeci politikaların hedefi yalnızca doğayı ve yaşam alanlarını tahrip etmek değildir. Bu politikalar aynı zamanda Kürdistan’ın tarihsel hafızasını, toplumsal kimliğini ve bu hafızayı taşıyan mekânları da ortadan kaldırmaktadır. Örneğin baraj suları altında kalan bir köy, bir ev, bir mezar, kutsal kabul edilen bir ağaç ya da köyde üzerinde oturup sohbet ettiğiniz bir taş yalnızca fiziksel bir varlık değildir. Bunların her biri o topraklarda yaşayan toplumun tarihini, hafızasını ve kimliğini geleceğe taşımaktadır. Dolayısıyla bir köyün, bir mezarın, bir ağacın ya da tarihsel bir mekânın ortadan kaldırılması, yalnızca bir mekânın yok edilmesi değil, toplumun kendi geçmişiyle kurduğu bağın da koparılmasıdır.
Cumhuriyet’in, yüz yılı aşkın süredir Kürdistan’ın tarihsel hafızasını ortadan kaldırmasına, toplumu kendi geçmişinden ve kimliğinden kopartılmasına yönelik politikalar yürüttüğü aşikardır. Bugün ise bu yüz yıllık sömürgeci politikayı ekokırım politikasıyla yeni bir evreye taşımaktadır. Çünkü sömürgeci anlayış için doğanın tahrip edilmesi ile hafızanın yok edilmesi birbirinden ayrı süreçler değildir. Toprağı, suyu, ormanı, köyü, mezarı ve yaşam alanlarını yok ederken aynı zamanda o toprakların taşıdığı tarihsel hafızayı da hedef almaktadır. Ne sömürgeci ekokırım ve hafıza kırım politikalarını birbirinden ayırır ne de biz bu iki durumu birbirinden bağımsız düşünebiliriz. Dolayısıyla ekokırım aynı zamanda hafıza kırımıdır. Toprağın ve yaşam alanlarının yok edilmesi, o topraklarla birlikte yaşayan toplumun tarihinin, belleğinin ve kimliğinin de yok edilmesidir. Meselenin özü budur. Bu hakikati görmeyen ve içermeyen tartışmalar, gözlerini kapatarak güneşin varlığını inkâr etmekten başka bir şey değildir.
Tarihte ilk kez bir toprak parçasının etrafını çitle çevirip “burası benimdir” diyen insanla başlayan sömürgeciliğin ve kapitalizmin hikâyesi, bugün Kürdistan’da başka bir biçimde yeniden kuruluyor. Sermaye grupları adeta yeni bir “altına hücum” dalgasıyla Kürdistan’a yönelmiş durumda. Madenlerden GES’lere, HES’lerden JES’lere kadar her projeyle, toprağın, suyun ve yaşam alanlarının etrafına yeni çitler çekiliyor. Her bir sermaye grubu kendi alanını kapatıyor, kendi sınırını çizerken, halkın merasını, ormanını, suyunu ve ortak kullanım alanlarını sermayenin kullanımına açıyor. Geçmişte bir toprak parçasının etrafına çekilen çit nasıl “burası benimdir” diyerek ortak olanı özel olana dönüştürdüyse, bugün Kürdistan’da açılan her maden ocağı, kurulan her HES, GES ve JES projesi de Kürdistan’ın ortak yaşam alanlarını parça parça sermayenin mülkiyet ve yatırım alanına dönüştürüyor.
Bu anlamda devam eden çözüm süreci bizim için yeni bir inşa sürecinin anlamını taşırken, başkaları için adeta Kürdistan’ın sermayeye bölüştürülmesi için bir fırsata dönüştürülmek istenmektedir. Bu anlamda bugün barış ve demokratik toplum sürecini konuşurken, Kürdistan’ın sermaye tarafından yeniden bölüşülmesine yönelik girişimleri ve bu sürecin sermaye açısından nasıl bir hazırlık alanına dönüştürüldüğünü de görmek gerekiyor. Süleymaniye’deki silah yakma töreninde yıllardır sermaye karşıtlığını siyasal mücadelesinin merkezine koyan Türkiye’deki sol ve sosyalist çevrelerin bulunmaktan imtina ederken, MÜSİAD ve TÜSİAD gibi sermaye kuruluşların güçlü bir şekilde destek vermeleri ve Meclis’e sundukları raporlarda ortaya koydukları öncelikler, sermayenin Kürdistan’a yönelik ilgisini ve hazırlığını olduğu kadar Türkiye’deki sol ve sosyalist çevrelerin handikaplarını da daha görünür kılıyor.
Bu nedenle Kürdistan adeta GES, HES, JES ve maden projeleriyle sermayenin kullanımına açılmış durumda. Kürdistan’da yönümüzü çevirdiğimiz her yerde, şirketlerin demir pençeleriyle toprağın her karışına açıkları çukurlar, dinamitlerle patlatılan dağlar, kazılan ve parçalanan meralarla devasa bir şantiye alanına dönüştürülmüş durumda. Geçmişte güvenlik politikaları kapsamında inşa edilen barajların ve HES’lerin çevresinde şimdi GES’ler inşa edilmek isteniyor. Ağrı’da Mollakara altın madeni sahasının açılması yetmiyor, şimdi de genişletilmesine yönelik planlar yapılıyor. Varto ve Solhan’da devasa GES projeleri, Muş-Amed-Bingöl üçgenindeki Hovit-Tûtel-Qêmeron köylerini içeren ormanlık alanda yeni maden sahalarının açılmasına yönelik planlar ve Hakkâri’nin geniş bir maden sahasına dönüştürülmesi gibi örnekler, Kürdistan’ın giderek enerji ve maden sahalarına dönüştürüldüğünü gösteriyor. Bunlar yalnızca birkaç örnek. Kürdistan’ın farklı bölgelerinde benzer projelerle karşı karşıyayız.
Bu projelerden yalnızca birkaçı, bugüne kadar inşa edilmiş yüzlerce barajdan ve devam eden yüzlerce projeden söz ederek mevzunun rakamsal boyutuna girmiyorum bile. Uygulanan bu politikalarla bir yandan doğayı yok ederken diğer yandan köylerin boşaltılmasına, meraların, tarım alanlarının ve su varlıklarının yok edilmesine yol açılırken, halkın temel geçim kaynakları olan tarımsal üretim, arıcılığı ve hayvancılığı da yavaş yavaş yok ediliyor. Dolayısıyla bir maden ocağı ya da enerji projesi, yalnızca toprağın altındaki veya üstündeki ekonomik değerini değil, o toprak üzerinde yüz yıllardır süre gelen yaşayan insanların geleceğini de belirliyor.
Bu nedenle Kürdistan’daki ekolojik yıkımı, Cumhuriyet’in Kürdistan’daki sömürgeci politikalarının yeni bir aşaması olarak ele alınmalıdır. Bu anlamda barışın kalıcılaşması da yalnızca silahlı çatışmanın sona ermesiyle sınırlı düşünülemez. Halkın toprağı, suyu ve yaşam alanları üzerindeki iradesinin tanınmadığı, doğal varlıkların her biri “kaynak” görülerek şirketlerin çıkarları doğrultusunda kullanıldığı bir ekonomik düzen, barışın toplumsallaşmasını ve demokratikleşmesini eksik bırakıyor. Dolayısıyla Kürdistan’daki ekolojik yıkıma karşı mücadele, bu anlamda barış ve demokratik toplum sürecinin de temel meselelerinden biridir.
Ekolojik paradigma ve ekolojik mücadelenin sorumluluğu
DEM Parti geleneğini demokratik, ekolojik ve kadın özgürlükçü toplum paradigması üzerine inşa edildiğini düşünüldüğünde ekolojiyi ayrı değerlendirmek mümkün değildir. Ancak maalesef bu ilkenin siyasal söylemde yer alması ile yerel yönetimlerde, il ve ilçe örgütlerinde, Parti Meclisi’nde ve milletvekilleri düzeyinde içselleştirilerek somut bir politikaya dönüştürülmesi arasında ciddi bir mesafe bulunduğu açıkça görülmektedir. Bu nedenle ekolojik mücadele kurumsallaşamıyor, haliyle toplumsallaşamıyor. Ekolojik mücadele toplumsallaşmayınca da istenen sonuç alınamıyor. Açıkça belirtmek gerekir ki ekolojik mücadelenin sonuç alması yalnızca DEM Parti’nin çabasıyla mümkün değildir. Bu ancak STK’ların, siyasi partilerin ve halkın ortak mücadelesi ile mümkündür. Geçmişte Dersim’de baraj projelerinin iptal edilmesi de böyle bir ortak mücadele ile gerçekleşti. Bu açıdan Kürdistan’da Mezopotamya Ekoloji Hareketi, ÖHD ve Baroların ekoloji mücadelesine sundukları katkı çok önemlidir. Diyadin mitingi, bu ortaklaşmadaki mesafenin kapatılması açısından önemli bir başlangıç olduğu kadar, mevcut mesafeyi görünür kılan da bir deneyim olmuştur.
Bununla birlikte, ekoloji politikamızın yerel yönetimlerin ve siyasal örgütlerin karar alma süreçlerine yeterince yerleştiğini söyleyemeyiz. Bir yandan ekolojik yıkıma karşı söylemsel güçlü tepkiler verilirken diğer yandan bu yıkıma yol açabilecek projeler karşısında nasıl bir tutum alınacağı konusunda kolektif ve sürdürülebilir bir yaklaşım geliştirilememektedir. Bu eksiklik, özellikle enerji ve maden projeleri konusunda belirginleşiyor. GES nerede kurulabilir, hangi koşullarda kurulmalıdır, enerji ihtiyacı nasıl karşılanmalıdır, maden faaliyetleri hangi koşullarda mümkün olabilir ya da hangi nedenlerle kabul edilemez? Açıkçası bu sorulara yerel halkı ikna edebilecek, açık ve tutarlı yanıtlar üretilebilmiş değiliz.
Burada bu sorulara cevap ararken temel yaklaşımımız, Kürdistan’ın ekonomik kaynaklarının nasıl değerlendirileceğinden ziyade, bu kaynakların kimlerin yararına kullanılacağı ve bu topraklarda yaşayan halkın kendi toprağı, suyu ve yaşam alanları üzerindeki iradesinin nasıl güvence altına alınacağı olmalıdır.
Oysa burada temel ayrım, enerji üretiminin kendisinden çok, enerjinin kimin için, hangi amaçla, hangi ölçekte ve hangi toplumsal ve ekolojik bedeller karşılığında üretildiğidir. Tam da bu noktada bir uyarı yapmak gerekiyor. Bir enerji projesinin yenilenebilir kaynaklara dayanması, onun kendiliğinden ekolojik ve toplumsal açıdan kabul edilebilir olduğu anlamına gelmiyor. Tarım alanlarını, meraları, su varlıklarını ve yerleşim alanlarını tahrip eden, halkın iradesini dışlayan bir projenin herhangi bir gerekçe ile kabul edilmesi mümkün değildir. Bu nedenle enerji politikası, sermayenin kar beklentisi veya üretim kapasitesi üzerinden değil, halkın ihtiyaçları ve ekolojik yaşam alanlarının korunması temelinde tartışılmalıdır.
Kürdistan’da ekoloji örgütlenmesinin zayıflığı da bu sorunların derinleşmesine yol açıyor. DEM Parti Ekoloji Komisyonu’nun yereldeki sınırlı sayıdaki mücadele aktörü arasındaki koordinasyonu sağlamada ve sürekli, örgütlü bir mücadele zemini oluşturmada mevcut ihtiyaçlara yeterince cevap verdiğini söylemek zor. Farklı bölgelerde yürütülen maden, HES, GES ve JES karşıtı mücadeleler çoğu zaman bireysel çabaların ya da kendi yerel sınırlarının ötesine taşınamıyor. Bu nedenle farklı bölgelerdeki deneyimleri bir araya getiren, bilgi ve deneyim paylaşımını sağlayan ve yerel mücadeleleri ortak bir hatta buluşturan sürekli bir ekoloji örgütlenmesine ihtiyaç var.
Bu nedenle öncelikle yapılması gereken, ekoloji mücadelesini tek tek projelere karşı yürütülen yerel ve bireysel itirazlarla sınırlı bırakmamak, farklı mücadeleleri ortaklaştıran, deneyim paylaşımını sağlayan ve bölgesel buluşmalarla ekolojik yıkımın bütününü ele alan sürekli bir örgütlenme yaratmaktır. Ekoloji politikası da yalnızca Ekoloji Komisyonu’nun ya da gönüllülerin taşıdığı bir mücadele alanı değil, yerel yönetimlerden milletvekillerine, örgütlerden emek ve toplumsal mücadele alanlarına kadar bütün yapılarımızın kararlarını belirleyen temel bir ilke hâline gelmelidir. Diyadin’de ortaya çıkan iradenin kalıcılaşması ve başta Murat Havzası olmak üzere bütün Kürdistan’a yayılması, ekoloji mücadelesinin ortak ve sürekli bir örgütlenme zemini kazanmasına bağlıdır.
Ekoloji mücadelesinde geç kalınmış her müdahale, şirketlerin sahada daha fazla alan kazanmasına yol açıyor. Artık halkın mücadelesine sonradan dahil olan değil, mücadelenin en başından itibaren halkla birlikte hareket eden bir siyasal ve örgütsel pratiği hayata geçirmemiz gerekiyor.
Hukuki destek ve toplumsal örgütlenme eksikliği
Ekolojik yıkıma karşı mücadele yürüten yurttaşlar, yerel yönetimler, çoğu zaman ne yapacaklarını, hangi hukuki yollara başvurabileceklerini ve haklarını nasıl savunabileceklerini tam olarak bilmiyor. Bu nedenle çoğu projenin özellikle yasal itiraz sürelerinin geçmesine neden oluyor. Bu durum, özellikle maden ve enerji projelerinin gündeme geldiği kırsal köylerde daha belirgin hâle geliyor. Yerel halkın hukuki danışmanlığa ve mücadele sürecini birlikte yürütebileceği kurumsal bir desteğe ihtiyacı var.
Mevcut durumda alınan hukuki destek çoğunlukla belirli bir davanın açılması ya da teknik hukuki işlemlerin takibiyle sınırlı kalabiliyor. Oysa ekoloji mücadelesi yalnızca mahkemelerde yürütülen bir hukuk mücadelesi değildir. Şirketlerin kimi zaman ÇED süreçleri tamamlanmadan sahada çalışmalara başlaması ya da gerekli süreçler işletilmeden fiilî durum yaratması karşısında, güçlü bir toplumsal ve hukuki itirazın örgütlenememesi ciddi bir sorun oluşturuyor. Hukuki süreçlerin zamanında takip edilmemesi, başvuruların gecikmesi ve köylülerin yalnız bırakılması, projelerin ilerlemesini kolaylaştırıyor. Bu amaçla projelerin uygulanacağın köylere gidilmesi, halkın bilgilendirilmesi, proje süreçlerinin takip edilmesi, yerelde hukuki ve toplumsal itirazların örgütlenmesi ve hukuki mücadele ile toplumsal mücadelenin birlikte yürütülmesi gerekiyor. Örneğin bir köyde maden ya da enerji projesine karşı çıkanlar olduğu gibi projeyi destekleyenler de olabiliyor. Ancak söz konusu projenin yaşam alanlarını etkilemesi ve bölgede yaşayan herkesin haklarını ilgilendirmesi nedeniyle, projeden etkilenen tek bir kişinin dahi hukuki itirazı bazı durumlarda projenin durdurulmasına yol açabiliyor. Bu nedenle, başta kırsaldaki köyler olmak üzere, itiraz süreçlerinin bütün aşamalarında hukuki ve toplumsal destek sunan kurumsal bir mekanizmaya ihtiyaç vardır.
Bu nedenle DEM Parti’ye önemli bir sorumluluk düşmektedir. Bundan dolayın DEM Parti bünyesinde, yerelde gönüllü hukuki destek veren ÖHD gibi kurumlarla koordineli çalışan, Kürdistan’da yerel olarak konumlanmış ve ekoloji mücadelelerini sürekli takip eden bir hukuki destek mekanizmasının oluşturulması gerekiyor. Bu mekanizma yalnızca dava açmakla sınırlı kalmamalı, ekoloji mücadelelerinin ihtiyaç duyduğu hukuki desteği bütünlüklü biçimde sağlamalı ve hukuki süreçlerle toplumsal mücadelenin birbirini tamamladığı sürekli bir çalışma yürütmelidir.
Milletvekilleri ve yerel yönetimlerin rolü
Ekolojik yıkıma karşı mücadelede milletvekilleri ve yerel yönetimlere büyük bir iş ve sorumluluk düşüyor. Milletvekilleri ve yerel aktörlerin sahip oldukları imkânlar, ekolojik yıkıma karşı mücadeleyi büyütmek ve projeleri daha başlamadan engellemek açısından önemli bir misyon ve önleyici imkanları söz konusu. Ancak çoğu zaman bu önleyici imkânlar yerine açıklamalar yapmak, soru önergeleri vermek ya da belirli bir projeye ilişkin itirazları dile getirmekle sınırlı kalınıyor. Oysa ekolojik yıkımın boyutları, yalnızca Meclis kürsüsünden yapılan açıklamalarla ya da basın duyurularıyla sınırlandırılamayacak kadar büyük. Bu nedenle söz konusu projelerin başlamadan durdurulması için ilk aşamasından itibaren güçlü itirazlarla önleyici hamleler yapılmalıdır.
Milletvekillerinin ve yerel yönetimlerin görevi, yalnızca yaşanan tahribatı görünür kılmak değil aynı zamanda mücadeleyi örgütlemek, hukuki ve toplumsal süreçleri koordine etmek, yerel halkla sürekli ilişki kurmak ve farklı bölgelerdeki mücadeleleri ortaklaştırmaktır. Çok sayıda hukukçu milletvekilinin, il eşbaşkanlarının ve belediye eşbaşkanlarının bulunduğu bir siyasal yapıya sahip olan DEM Parti’nin yeterince halkın hukuki destek talebine cevap verememesi, üzerinde derinlikli düşünülmesi gereken bir tabloyu ortaya koymaktadır. Burada görülen temel sorun, ekoloji mücadelesinin siyasal ve örgütsel öncelikler arasında bir paradigma olarak henüz yeterince içselleştirilmemiş olunmasıdır.
Bu nedenle özellikle Diyadin mitingiyle ortaya çıkan toplumsal güveni büyütmek için milletvekillerinin, yerel yönetimlerin ve örgütlerin sahadaki varlığını süreklileştirmesi gerekiyor. Bir köyde maden ya da enerji projesi gündeme geldiğinde ilk andan itibaren halkın yanında olmak, projenin bütün süreçlerini takip etmek, hukuki ve toplumsal mücadeleyi örgütlemek ve halkın itirazını güçlü bir siyasal iradeye dönüştürmek gerekir. Çünkü ekoloji mücadelesinde geç kalınmış her müdahale, şirketlerin sahada daha fazla alan kazanmasına yol açıyor. Artık halkın mücadelesine sonradan dahil olan değil, mücadelenin en başından itibaren halkla birlikte hareket eden bir siyasal ve örgütsel pratiği hayata geçirmemiz gerekiyor.
Diyadin’den sürekli ve örgütlü bir ekoloji mücadelesine
Diyadin mitingi, Kürdistan’da ekolojik yıkıma karşı mücadelenin toplumsal bir karşılığı olduğunu ve bu mücadelenin ortak bir siyasal zeminde buluşabileceğini gösterdi. Diyadin Ulukent köyünün gençlerinin “yalnız olmadığımızı hissediyoruz” sözleri, yıllardır topraklarını ve yaşam alanlarını korumaya çalışan insanların beklentisini açıkça ortaya koyuyor. Bu beklenti, yalnızca dayanışma açıklamalarıyla karşılanamaz. Kalıcı bir örgütlenme, hukuki destek, ortak bir ekoloji politikası ve sahada sürekli bir mücadele hattı gerektiriyor.
Kürdistan’da yaşanan ekolojik yıkım karşısında asıl meselemiz, bu yıkımı yalnızca teşhis etmek değil, buna karşı güçlü, sürekli ve örgütlü bir mücadele hattı kurabilmektir. Ekoloji mücadelesi burada yalnızca doğayı ve yaşam alanlarını koruma mücadelesi değildir. Aynı zamanda Kürdistan’da sürdürülen sömürgeci politikalara karşı, halkın toprağı, suyu ve yaşam alanları üzerindeki iradesini savunma mücadelesidir.
Diyadin’de ortaya çıkan iradenin kalıcılaşması, ekoloji mücadelesinin tek bir mitingle sınırlı kalmamasına bağlıdır. Solhan’dan Varto’ya, Karlıova’dan Hakkâri’ye, Ağrı’dan Botan’a uzanan mücadelelerin ortaklaştırılması, yerel halkın kendi yaşam alanları üzerindeki iradesinin savunulması ve hukuki-toplumsal desteğin kurumsallaştırılması gerekiyor. Çünkü mesele yalnızca bir maden projesine, bir baraja ya da bir enerji santraline karşı çıkmak değil, Kürdistan’da toprağın, suyun ve yaşamın kim tarafından ve hangi amaçla kullanılacağına ilişkin temel bir mücadeledir.
Diyadin’de inşa edilen güveni büyütmek, ekolojik paradigmayı söylemden pratiğe taşımak ve halkın yaşam alanlarını savunmak, önümüzdeki dönemin temel siyasal ve örgütsel sorumluluklarından biridir. DEM Parti’nin demokratik, ekolojik ve kadın özgürlükçü paradigmasının ekoloji boyutu da tam burada somutlaşmak zorundadır. Ekoloji mücadelesini siyasal kararlarımızdan yerel yönetim politikalarımıza, örgütlenme biçimimizden sahadaki mücadele pratiğimize kadar bütün alanlara taşıyarak, sömürgeci politikaların ekolojik alandaki yeni biçimlerine karşı örgütlü bir mücadele hattı oluşturmak gerekiyor.
Yayın Tarihi: 10/10/2026