Bakur’da yaşanan yoksulluğa karşı devletin uyguladığı sadaka kültürü; kömür, makarna, çocuk yardımı ve benzeri uygulamalarla halkın sorunlarını çözmekten çok, bağımlılığı derinleştiren bir işlev görmektedir. Bu politikalara karşı çok yönlü ve örgütlü bir mücadele gerekmektedir.
Kürdistan’ın dört bir yanında son yüzyıl boyunca sürdürülen bir eko-kırım politikası mevcuttur. Bu politikaların süreklileşmesi, son yıllarda halkın günlük geçimlik ekonomisini sürdüremeyecek hale gelmesine yol açmıştır. Bu uygulamalara baktığımızda; Başûr, Rojava ve Bakur’da çıkarılan petrolün bölgede işlenmeyip başka merkezlere taşındığını görüyoruz. Batman Raman’dan çıkarılan petrolün Mersin’deki rafineride işlenmesi, Mardin’de çıkarılan fosfatın, Elazığ’daki bakırın ve diğer yeraltı kaynaklarının Zonguldak, Mersin ve benzeri kentlerde işlenerek pazara sunulması bunun örnekleridir. Benzer şekilde bölgedeki HES, JES ve barajlardan elde edilen enerji de Türkiye’nin farklı bölgelerine aktarılmaktadır.
Bu barajlar ve madenler için Kürdistan coğrafyası talan edilirken, halk yerinden edilmekte, zorunlu göçe maruz bırakılmakta ve ucuz işgücüne dönüştürülmektedir. Buna rağmen çıkarılan ve sömürülen kaynaklardan bölge halkı herhangi bir biçimde yararlanamamaktadır. Benzer politikalar Kürdistan’ın diğer parçalarında da görülmektedir.
Bakur’da Osmanlı döneminde başlayıp Cumhuriyet’in kuruluşuyla devam eden bu politikalar, gelişen isyanların ardından daha da sertleşmiştir. Özellikle 1980’lerden sonra bu süreç yeni bir boyut kazanmıştır. Bu coğrafyada yaşayan halk defalarca yerinden edilmiş, sürekli bir sürgün politikasının mağduru olmuş ve bunun sonucunda Türkiye’nin metropollerinde ucuz işgücüne dönüştürülmüştür.
1990’lı yıllarda yaşanan köy boşaltmaları, mera gaspları ve zorunlu göç politikalarının sonuçlarıyla yüzleşilmeli; isteyen yurttaşların yeniden köylerine dönmeleri için gerekli koşullar sağlanmalıdır.
Türkiye’nin imzaladığı uluslararası anlaşmalar ve uyguladığı tarım politikaları sonucunda bölgedeki tarımsal üretim büyük ölçüde gerilemiştir. Yayla yasakları ve köy yakmaları nedeniyle hayvancılık da bitme noktasına getirilmiştir. Bunun sonucu olarak verimli mera ve tarım arazileri, rant odaklı madencilik faaliyetlerine, GES ve HES projelerine açılmıştır. Daha önce kendi geçimlik ekonomisini sürdüren ve yerel üretime katılan halk, bu politikalar sonucunda ekonomik yaşamdan koparılmış ve günlük ihtiyaçlarını karşılayamaz hale getirilmiştir.
Kapitalist ve asimilasyoncu politikalarla birlikte halk bireyselleştirilmiş, toplumsal dayanışma kültürü zayıflatılmıştır. Ne yazık ki yerel yönetimlerin uyguladığı bazı imar ve kentleşme politikaları da farkında olmadan bu sürece hizmet etmiştir.
Yoksullaştırılan halkımızın karşı karşıya olduğu temel sorunların başında barınma, beslenme, sağlıklı gıdaya erişim ve sağlık hizmetlerinden yararlanamama gelmektedir. Bakur’da birçok aile sağlıksız yaşam koşullarında, yüksek kira yükü altında ve açlık sınırının altında yaşamaktadır. Bu ailelerin çocukları çoğu zaman eğitimlerini yarıda bırakmakta; organize sanayi bölgelerinde, tekstil atölyelerinde ve inşaatlarda ucuz işgücü olarak çalışmaktadır. Yaşamlarını büyük riskler altında ve sağlıksız ortamlarda sürdürmektedirler.
Bakur’un Xaçort, Süphan, Cudi, Dabbaoğlu, Şakirpaşa, Sanayi Mahallesi, Huzurevler, Peyas, Bağlar, Şehitlik, Fiskaya, Seyrantepe, İplik ve Şilbê gibi birçok mahallesinde binlerce aile açlık sınırının altında yaşamaktadır. Bu aileler temel yaşamsal ihtiyaçlara erişmekte ciddi zorluklar çekmektedir.
Yoksulluk ve uygulanan politikalar sonucunda bu mahallelerde uyuşturucu, fuhuş ve çeşitli suç ağları yaygınlaştırılmakta; yoksul ailelerin çocukları ve gençleri bu mekanizmalara çekilmektedir. Aynı şekilde kontrgerilla yapılanmaları ve çeşitli çete grupları da maddi olanaksızlıklar içindeki gençleri kullanarak örgütlenme alanı bulmaktadır.
Yerel yönetimler, kent planlamasını toplumsal dayanışma kültürünü güçlendirecek biçimde ele almalıdır. İnsanları birbirinden koparan, yüksek duvarlarla çevrili ve izole yaşam alanları yerine; ortak kullanım alanlarının bulunduğu, yatay mimariye dayalı ve toplumsal ilişkileri güçlendiren yaşam alanları oluşturulmalıdır.
Bakur’da yaşanan yoksulluğa karşı devletin uyguladığı sadaka kültürü; kömür, makarna, çocuk yardımı ve benzeri uygulamalarla halkın sorunlarını çözmekten çok, bağımlılığı derinleştiren bir işlev görmektedir. Bu politikalara karşı çok yönlü ve örgütlü bir mücadele gerekmektedir. Sosyal devlet anlayışının gereği olarak halka ucuz ve nitelikli konut sağlanmalı, sağlıklı gıdaya erişim güvence altına alınmalı, sağlık hizmetleri ücretsiz ve ulaşılabilir hale getirilmeli, gençlere nitelikli eğitim olanakları sunulmalıdır. Bununla birlikte insanların yerel ekonomiye katılmasını sağlayacak politikalar geliştirilerek kendi yaşamlarını emekleriyle sürdürebilmelerinin koşulları yaratılmalıdır. Ancak bu yapılırken emek sömürüsüne dayalı modellerden kaçınılmalıdır.
1990’lı yıllarda yaşanan köy boşaltmaları, mera gaspları ve zorunlu göç politikalarının sonuçlarıyla yüzleşilmeli; isteyen yurttaşların yeniden köylerine dönmeleri için gerekli koşullar sağlanmalıdır.
Bunun yanında kentlerde faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşları ortak bir politika geliştirerek yoksullaştırmaya karşı bütünlüklü bir mücadele hattı oluşturmalıdır. Komün ve kooperatif örgütlenmeleri yaygınlaştırılmalı; halkın üretime katıldığı, ürettiğini pazarlayabildiği ve gelir elde edebildiği alanlar yaratılmalıdır.
Gençleri topluma kazandırmak, onları uyuşturucu ve suç ağlarının etkisinden korumak için rehabilitasyon çalışmaları yürütülmeli; mesleki kurslar, kültürel faaliyetler ve eğitim programlarıyla yaşamın içine katılımları sağlanmalıdır.
Yerel yönetimler, kent planlamasını toplumsal dayanışma kültürünü güçlendirecek biçimde ele almalıdır. İnsanları birbirinden koparan, yüksek duvarlarla çevrili ve izole yaşam alanları yerine; ortak kullanım alanlarının bulunduğu, yatay mimariye dayalı ve toplumsal ilişkileri güçlendiren yaşam alanları oluşturulmalıdır.
Yoksullukla mücadele, devlet mantığıyla dağıtılan koli ve paketlerle değil; halkın ortak olduğu komünler, kooperatifler ve dayanışma ağlarıyla yürütülebilir. Gençlerin eğitimine katkı sunan, kültürel ve mesleki gelişimlerini destekleyen projeler yerel yönetimlerin öncelikli görevleri arasında olmalıdır.
Öte yandan belediyeler veya hayırseverler tarafından hazırlanan standart yardım kolileri çoğu zaman ailelerin gerçek ihtiyaçlarına karşılık gelmemektedir. Bir ailenin temel ihtiyacı gıda olmayabilir; bir çocuğun eğitim giderleri ya da bir kadının sağlık ihtiyaçları daha öncelikli olabilir. Bu nedenle standart koli dağıtımları yerine, ailelerin ihtiyaçlarını yerinde tespit eden ve onlara kendi tercihlerini yapabilecekleri alışveriş kartları veya destek çekleri sunan modeller daha işlevseldir.
Son olarak, sivil toplum kuruluşları ile yerel yönetimlerin ortaklaşa biçimde gıda bankaları, giyim bankaları, eğitim merkezleri ve sosyal destek alanları oluşturması önemlidir. Kentte yaşayan yoksul yurttaşların ücretsiz yararlanabileceği bu merkezler, dayanışma kültürünü güçlendirecek önemli araçlar olacaktır. Benzer modeller sağlık alanında da geliştirilebilir.
Yayın Tarihi: 11/07/2026