Yüz yıldır Türkiye’de uygulanan ve sonuç vermediği açık olan sömürgeci politikaları Suriye’ye taşıyarak bir sonuca ulaşamazsınız. Sadece ölümleri çoğaltır, inkarın süresini uzatırsınız. Dolayısıyla Türkiye’de Kemalizm’i yeşile, Suriye’de Baasçılığı yeşile boyayarak Kürt düşmanlığınızı ve ikiyüzlülüğünüzü gizleyemezsiniz. Haseke’de Kürtçe tabelalar üzerinden kurgulanan görünmezlik rejimi, Kürt varlığının inkârına dayanan bu pratiğin mekânsal yansımasını göstermektedir. Oysa hakikat açıktır ki: Kürtler özgürleşmeden ne Türkler ne Araplar ne de Farslar özgürleşebilir. Sonda söyleyeceğim sözü başta söylemiş olayım.
7 Haziran 2015’ten itibaren Türkiye’de zorunlu bir paradigma değişimi yaşanmış; Kemalizm ile İslamcılığın “yeşil Kemalizm” adı altında birleşmesi, devletin Kürt karşıtı hattını yeniden meşrulaştırmanın güncel biçimi haline gelmiştir. 7 Haziran öncesinde Kürt siyasal iradesi Meclis’te ya dolaylı, sınırlı ve parçalı biçimde temsil edilirken, 7 Haziran seçimleriyle birlikte Kürtler ilk kez açık ve kolektif bir siyasal özne olarak Meclis’e girmiştir. Bu durum rejimi yeni bir denge arayışına sürüklemiş; bu kez Cumhurbaşkanlığı sistemiyle Kürtlerin Meclis’te olduğu, ancak hükümetin dışarda tutulduğu yeni bir siyasal düzene geçilmiştir.
Kemalizm’in 80 yıl boyunca Kemalist sistemin içine alamadığı, bastırarak yönetmeye çalıştığı muhafazakar kitleyi Erdoğan 24 yıl içinde rejimin asli bileşeni haline getirmiştir. Bu nedenle Kemalistler Erdoğan’dan razı ve mutlular. Türkiye’de bu biçimde yeniden kurulan rejim deneyimi, şimdi yeni Suriye’de bir model olarak işletilmeye başlanmıştır.
Bu süreç, siyasal İslam ile Kemalizm’in yeni bir bedende birleşerek “Yeşil Kemalizm” formuna bürünmesiyle kurumsallaşmıştır. En nihayetinde Kemalizm’in 80 yıl boyunca Kemalist sistemin içine alamadığı, bastırarak yönetmeye çalıştığı muhafazakar kitleyi Erdoğan 24 yıl içinde rejimin asli bileşeni haline getirmiştir. Bu nedenle Kemalistler Erdoğan’dan razı ve mutlular. Türkiye’de bu biçimde yeniden kurulan rejim deneyimi, şimdi yeni Suriye’de bir model olarak işletilmeye başlanmıştır.
Türkiye’de rejimin bu uzlaşı temelinde yeniden inşa edilme sürecinin tecrübesi, Suriye’de ise farklı bir biçimiyle şekillenmektedir. Baas rejiminin 8 Aralık 2024’te çöküşü sonrasında, bu kez Baasçılık, Arap milliyetçiliği ile radikal İslamcılığın senteziyle “yeşil Baasçılık” biçiminde yeniden üretilmekte; bu da aynı sömürgeci aklın başka bir tezahürüne dönüşmektedir. Şara’nın, “Babam Nasırcıydı ve Arap birliğini savunuyordu; bu birlik projesinden vazgeçen rejimlere karşıydı. Biz, babamın siyasal inançlarının şekillendirdiği bir aidiyet duygusuyla, Mısır merkezli bir zihniyet içinde büyüdük” sözleri, Şam’daki yeni iktidar yapılanmasının ideolojik bagajının Arap milliyetçiliği ile İslamcılığın bileşimi üzerine kurulduğunu açık biçimde göstermektedir.
Yüz yıl boyunca […] Kürt halkı ne yok edilebilmiş ne de teslim alınabilmiştir. Bugün aynı aklın Suriye sahasına taşınması, bu tarihsel başarısızlıktan yeni bir sonuç çıkarma beklentisidir. Bu tarihsel çizginin bugün sahada aldığı somut biçim ise, en açık haliyle Rojava pratiğinde görülmektedir.
Her iki coğrafyada da süreklilik gösteren tek şey, Kürtlerin iradesi ve kimliğinin inkârını merkeze alan sömürgeci zihniyettir.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan bu yana Kürt halkına karşı yürütülen inkâr, imha, asimilasyon ve sömürgeleştirme politikaları yalnızca Kürtlerin değil, bizzat devletin kendi krizlerinin de kaynağı olmuştur. İsyanlar, olağanüstü hâller, askerî darbeler, güvenlik rejimleri, faili meçhuller, zorunlu göç, köy yakmalar ve asimilasyon politikaları bu sömürgeci aklın tarihsel ürünleridir. Yüz yıl boyunca bu yöntemlerle Kürt halkı ne yok edilebilmiş ne de teslim alınabilmiştir. Bugün aynı aklın Suriye sahasına taşınması, bu tarihsel başarısızlıktan yeni bir sonuç çıkarma beklentisidir. Bu tarihsel çizginin bugün sahada aldığı somut biçim ise, en açık haliyle Rojava pratiğinde görülmektedir.
Türkiye’de Kemalist ulus-devlet ideolojisi Kürtleri bastırmak için nasıl işletildiyse, Suriye’de geçmişte Baas rejimi bugün de radikal İslamcı ideoloji ile aynı politikalar sürdürülmektedir. İdeolojik vitrin değişmiş ancak devlet refleksi değişmemiştir. Bir yerde laiklik ve Türkçülük, diğer yerde Arap Milliyetçiliği ve radikal İslamcılık; her iki yerdeki ortak bir payda ise uydurulmuş din ve ümmetçilik; ama her iki hatta da değişmeyen tek şey Kürt halkının siyasal varlığının inkârıdır.
2018 sonrası tarihsel olarak Kürt nüfusun ezici çoğunlukta olduğu Afrin özelinde Rojava’da yürütülen politikalar, askerî kontrolün ötesinde, çok katmanlı ve sistematik bir Türkleştirme, Araplaştırma ve sömürgeleştirme programı olarak işlemektedir. Örneğin bu süreçte Afrin’den yüzbinlerce Kürt zorla göçe maruz bırakılmış, Kürt mahalleleri yağmalanmış, mülkler silahlı gruplar ve yeni yerleştirilen nüfus arasında paylaştırılmıştır. Kamusal alanda Kürtçe tabelalar kaldırılmış, Türkçe zorunlu resmi dil haline getirilmiş; Newroz Meydanı’nın “Recep Tayyip Erdoğan Meydanı”na dönüştürülmesi, Kürtçe köy ve yerleşim isimlerinin Türkçe ve Arapça isimlerle değiştirilmesi, mekânla birlikte hafızanın da hedef alındığını ortaya koymuştur. Eğitim alanında ise Türkiye Milli Eğitim Bakanlığı müfredatı uygulanmaya başlanmış, Türkçe zorunlu eğitim dili, Kürtçe tamamen yasaklanmış, sınıflar Türk bayrakları ve Atatürk posterleriyle donatılmıştır. Aynı politikalar Serekaniye ve Girê Spî’de de uygulanmıştır. Bu askeri, demografik ve kültürel müdahalelerin arkasında yatan devlet aklı, Erdoğan’ın 2019 yılında BM kürsüsünde sunduğu haritada da açık biçimde okunmaktadır.
Baas döneminde uygulanan “Arap Kuşağı” bugün “kalıcı güvenlik kuşağı” olarak güncellenmiştir. Son zamanlarda Rojhilat için de benzer bir retoriğin yeniden üretiliyor olması, sömürgeci aklın sürekliliğini ve geleceğe dair niyetlerini daha da berraklaştırmaktadır.
Erdoğan’ın 2019 yılında Birleşmiş Milletler kürsüsünde Suriye’nin kuzeyinde 30 km derinlik ve yaklaşık 480 km uzunluğunda bir koridor olarak sunduğu harita, Cumhuriyet’in kuruluş döneminde uygulanan Şark Islahat Planı ve İskân Kanunu’nun güncellenmiş ve sınır ötesine taşınmış versiyonudur.
Nasıl ki Şark Islahat Planı Kürt coğrafyasını askerî denetim altına alma, demografik yapıyı yeniden düzenleme ve siyasal itaat üretme hedefleriyle kurgulanmışsa; bugün bu 30 kilometrelik hat da Kürtlerin yaşadığı coğrafyayı zorla boşaltma, yerinden etme, nüfus mühendisliğiyle yeniden biçimlendirme ve “kalıcı güvenlik kuşağı” adı altında sömürgeleştirme işlevi görmektedir. İskân Kanunu’nun içeride yürüttüğü demografik tasfiye siyaseti, bu kez sınır ötesinde, farklı aktörler ve araçlarla fakat aynı devlet aklı doğrultusunda sürdürülmektedir. Baas döneminde uygulanan “Arap Kuşağı” bugün “kalıcı güvenlik kuşağı” olarak güncellenmiştir. Son zamanlarda Rojhilat için de benzer bir retoriğin yeniden üretiliyor olması, sömürgeci aklın sürekliliğini ve geleceğe dair niyetlerini daha da berraklaştırmaktadır.
Sadece bugün değil, geçmişte de Türkiye’de ve Suriye’de yüz yıldır ortak bir akılla tek ulus adına bastırılmaya çalışılan Kürt iradesi, bugün “kardeşlik” ve “cihat” söylemleriyle, katliamlar, asimilasyon ve şiddet politikaları dinin kutsal şemsiyesi altında meşrulaştırılmaya çalışılmaktadır. Çünkü, Türk-İslam sentezi ile Arap-İslam sentezi tarihsel olarak Kürtlere karşı aynı siyasal hatta kesişmiştir. Ne Kemalizm ne de Baas rejimi bu hatta itiraz etmiş; bilakis alan açıcı olmuştur. Biri Türkçülük-İslamcılık bayrağıyla, diğeri Arap milliyetçiliği-radikal İslamcı bayrakla yol almaya devam etmektedir; ama ikisi de aynı hedefe yürümektedir: Kürt halkının siyasal varlığının inkârı ve asimilasyonu.
Bu siyaset ne tarihsel olarak yenidir ne de geçici bir tercihtir. Bu, yüzyıldır bilinçli biçimde yürütülen sömürgeci anlayışın sürekliliğidir; sömürgeci devlet aklının genetiğine işlemiş yapısal bir politikadır.
Ancak bütün bu deneyim açıkça göstermektedir ki Kürt halkı ne tankla ne inkârla ne uydurulmuş din anlayışlarıyla ne de sahte ideolojik ambalajlarla teslim alınabilir. Yüz yılın başarısızlığını geleceğin politikasına dönüştürerek de bir sonuç alamazsınız. Çünkü aynı akıl yıllarca Baas anlayışıyla Suriye’de uygulandı; oradaki sonucu rejimin yıkımı oldu. Bu nedenle bugün yürütülen girişimler bir “çözüm arayışı” değil, sömürgeci bir çıkmazın tekrarından ibarettir.
Dün Baas ve Kemalizm, Kürtlerin inkârında ve katliamlarında ortak bir ittifak kurmuştu. Bugün siyasal İslam, Arap milliyetçiliği ve radikal İslamcılığın buluşma noktası yine Kürt inkârı ve düşmanlığıdır. Aynı resmin kirli iki yüzü gibi Kürt halkının iradesini kırmaya çalışmaktadırlar.
Bu tablo karşısında, yalnızca karşı cephenin politikalarını teşhir etmek yetmez; Kürtlerin kendi siyasal hattına da aynı ciddiyetle bakması gerekir.
Türkiye’de toplumsal barış sürecine dair somut adımların atılmaması, Rojhilat ve Bakur’da Kürtlerin siyasal ve toplumsal olarak zayıflatılmasına ve nihai olarak tasfiyelerinin tartışılmasına zemin hazırlayan bir bağlam üretmektedir. Haseke’deki Kürtçe tabelalar etrafında yaşanan krizler de bu metinde tartışılan sömürgeci aklın sınırları aşan mekânsal düzeydeki güncel tezahürlerinden biri olarak okunmalıdır. Tabela üzerinden kurulan bu görünmezlik rejimi, Kürt varlığının yeniden tanımlanmasından ziyade tanınmamasına dayanan ve 1938’deki siyasal-entegratif tasfiye pratiklerinin Rojava’da, Rojhilat’ta ve Başûr’da güncel olarak yeniden üretilen biçimlerini hatırlatan tarihsel sürekliliğin bir halkasını oluşturmaktadır.
Yayın Tarihi: 11/06/2026